W tej książce: funkcja-kwadratowa, parametr, funkcja-wymierna, funkcja-liniowa, zadanie-praktyczne, delta, dziedzina, zbior-wartosci, postac-kanoniczna, miejsca-zerowe. 130 zadań z rozwiązaniami krok po kroku.
Część podstawowa
Zadanie 1.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=−2x+7. Wartość funkcji f dla argumentu −3 jest równa
A.−1
B.1
C.2
D.13
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Wartość funkcji dla argumentu −3 to liczba, którą dostajemy, podstawiając −3 w miejsce x.
f(−3)=−2⋅(−3)+7=6+7=13
Minus razy minus daje plus, dlatego −2⋅(−3)=6.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zmiana znaku wyrazu wolnego: 6−7=−1 (wariant A).
Pominięcie minusu przy argumencie: −2⋅3+7=1 (wariant B).
Dodawanie zamiast mnożenia: −2−3+7=2 (wariant C).
Sprawdzana umiejętność: obliczanie wartości funkcji liniowej dla podanego argumentu ujemnego
Zadanie 2.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=x2−3x+1. Wartość funkcji f dla argumentu 4 jest równa
A.−3
B.4
C.5
D.29
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Podstawiamy x=4 i pilnujemy kolejności działań: najpierw potęga, potem mnożenie, na końcu dodawanie i odejmowanie.
f(4)=42−3⋅4+1=16−12+1=5
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Mnożenie zamiast potęgowania: 42=8, czyli 8−12+1=−3 (wariant A).
Pominięcie wyrazu wolnego: 16−12=4 (wariant B).
Błąd znaku przy środkowym wyrazie: 16+12+1=29 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: obliczanie wartości funkcji kwadratowej dla podanego argumentu
Zadanie 3.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja liniowa jest określona wzorem f(x)=−3x+4. Funkcja f przyjmuje wartość −5 dla argumentu
A.−3
B.31
C.3
D.9
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Szukamy takiego x, dla którego f(x)=−5, więc rozwiązujemy równanie:
−3x+4=−5
−3x=−9
x=3
Sprawdzenie: f(3)=−9+4=−5.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Błąd przy przenoszeniu wyrazu wolnego: −3x=−5+4=−1, czyli x=31 (wariant B).
Błąd znaku po przeniesieniu: 3x=−9, czyli x=−3 (wariant A).
Zapomnienie o dzieleniu przez współczynnik: x=9 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie argumentu, dla którego funkcja liniowa przyjmuje daną wartość
Zadanie 4.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dziedziną funkcji f(x)=x+37 jest zbiór
A.R∖{−3}
B.R∖{3}
C.R∖{0}
D.(−3,+∞)
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Dzielić przez zero nie wolno, więc mianownik nie może być równy 0:
x+3=0⇒x=−3
Dziedziną są więc wszystkie liczby rzeczywiste oprócz −3.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Wzięcie liczby przeciwnej do zakazanej: x=3 (wariant B).
Wykluczenie zera zamiast zera mianownika (wariant C).
Mylenie dziedziny funkcji wymiernej z dziedziną pierwiastka: x+3>0 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie dziedziny funkcji wymiernej z jednym wyrażeniem w mianowniku
Zadanie 5.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=x2−5x+6x+2.
Oblicz, ile liczb całkowitych z przedziału ⟨0,5⟩ należy do dziedziny funkcji f. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:4
Rozwiązanie
Dziedzina to wszystkie liczby, dla których mianownik jest różny od zera. Znajdziemy więc liczby, które go zerują:
x2−5x+6=0
Δ=25−24=1, więc x1=25−1=2 i x2=25+1=3.
Dziedziną jest zbiór R∖{2,3}.
Liczb całkowitych w przedziale ⟨0,5⟩ jest sześć: 0,1,2,3,4,5. Odrzucamy 2 i 3, zostają 0,1,4,5.
Do dziedziny należą 4 liczby.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie liczb zerujących mianownik: 2 i 3. 1 p. — podanie poprawnej liczby: 4. 0 p. — brak poprawnego wyznaczenia liczb, które nie należą do dziedziny.
Typowe błędy
Policzenie, ile liczb wyklucza dziedzina (2), zamiast ile do niej należy.
Pominięcie zera albo piątki przy zliczaniu liczb z przedziału.
Błąd w pierwiastkach trójmianu — rozwiązanie x=−2 z licznika zamiast mianownika.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie dziedziny funkcji wymiernej z trójmianem w mianowniku i zliczanie liczb całkowitych w przedziale
Zadanie 6.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Miejscem zerowym funkcji liniowej f(x)=43x−6 jest liczba
A.−8
B.29
C.8
D.24
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Miejsce zerowe to argument, dla którego wartość funkcji jest równa 0:
43x−6=0
43x=6
Aby wyznaczyć x, dzielimy obie strony przez 43, czyli mnożymy przez 34:
x=6⋅34=8
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zły znak po przeniesieniu: x=−8 (wariant A).
Mnożenie przez 43 zamiast dzielenia: 6⋅43=29 (wariant B).
Dzielenie tylko przez 41, czyli pominięcie licznika: 6⋅4=24 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: obliczanie miejsca zerowego funkcji liniowej o współczynniku ułamkowym
Zadanie 7.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=(m−2)x+6, gdzie m jest pewną liczbą. Miejscem zerowym funkcji f jest liczba 3.
Oblicz m. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:m=0
Rozwiązanie
Skoro 3 jest miejscem zerowym, to f(3)=0. Podstawiamy x=3:
(m−2)⋅3+6=0
3m−6+6=0
3m=0
m=0
Sprawdzenie: dla m=0 mamy f(x)=−2x+6, a to zeruje się w x=3.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania (m−2)⋅3+6=0. 1 p. — rozwiązanie równania: m=0. 0 p. — brak zapisu warunku f(3)=0.
Typowe błędy
Podstawienie 3 w miejsce m zamiast w miejsce x.
Przyrównanie do 3 zamiast do 0: (m−2)⋅3+6=3.
Błąd przy mnożeniu nawiasu: 3m−2+6.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie parametru funkcji liniowej na podstawie jej miejsca zerowego
Zadanie 8.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wykresem funkcji f określonej w przedziale ⟨−3,4⟩ jest łamana ABC, gdzie A=(−3,2), B=(1,−2), C=(4,1).
Najmniejsza wartość funkcji f jest równa
A.−3
B.−2
C.1
D.2
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Najmniejsza wartość funkcji to najniższa współrzędna y na wykresie. Łamana składa się z odcinków, więc najniższy punkt jest jednym z jej wierzchołków. Porównujemy współrzędne y: 2, −2, 1.
Najmniejsza z nich to −2 i jest przyjmowana w punkcie B. Najmniejsza wartość funkcji wynosi −2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie najmniejszej współrzędnej x (wariant A) — pomylenie argumentu z wartością.
Podanie wartości na końcu wykresu (wariant C) albo na początku (wariant D) zamiast najmniejszej.
Sprawdzana umiejętność: odczytywanie najmniejszej wartości funkcji z opisu wykresu będącego łamaną
Zadanie 9.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wykresem funkcji f jest łamana ABCD, gdzie A=(−4,−1), B=(−1,3), C=(2,0), D=(5,2). Dziedziną funkcji f jest przedział ⟨−4,5⟩.
Zbiorem wartości funkcji f jest przedział
A.⟨−4,5⟩
B.⟨−1,3⟩
C.⟨−1,2⟩
D.⟨0,3⟩
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Zbiór wartości to wszystkie wartości y, które wykres przyjmuje. Wykres jest ciągły, więc wartości wypełniają przedział od najmniejszej do największej.
Współrzędne y wierzchołków to −1, 3, 0, 2. Najmniejsza to −1, największa to 3.
Zbiorem wartości jest przedział ⟨−1,3⟩.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie dziedziny jako zbioru wartości: ⟨−4,5⟩ (wariant A).
Wzięcie wartości tylko z końców wykresu: ⟨−1,2⟩ (wariant C).
Pominięcie części wykresu pod osią Ox: ⟨0,3⟩ (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: odczytywanie zbioru wartości funkcji z opisu wykresu będącego łamaną
Zadanie 10.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykresem funkcji f jest łamana ABCD, gdzie A=(−5,2), B=(−3,−2), C=(0,−2), D=(3,4). Dziedziną funkcji f jest przedział ⟨−5,3⟩.
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie liczby lub przedziały.
Funkcja f jest rosnąca w przedziale ……… .
Miejscami zerowymi funkcji f są liczby ……… .
Odpowiedź
Odpowiedź:
⟨0,3⟩
−4 i 1
Rozwiązanie
Monotoniczność. Wykres idzie z A do B w dół, z B do C poziomo, z C do D w górę. Rosnąca jest więc tylko część CD, czyli dla argumentów od 0 do 3: przedział ⟨0,3⟩.
Miejsca zerowe. To argumenty, dla których wykres przecina oś Ox. Zmiana znaku y zachodzi na odcinkach AB (z 2 na −2) i CD (z −2 na 4).
Odcinek AB: współczynnik kierunkowy to −3−(−5)−2−2=−2, więc y−2=−2(x+5), czyli y=−2x−8. Stąd y=0 dla x=−4.
Odcinek CD: prosta przez (0,−2) i (3,4) ma współczynnik 34−(−2)=2, czyli y=2x−2. Stąd y=0 dla x=1.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawny przedział, w którym funkcja jest rosnąca: ⟨0,3⟩ (dopuszczalne (0,3⟩ i (0,3)). 1 p. — poprawne podanie obu miejsc zerowych: −4 i 1. 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Podanie przedziału stałości ⟨−3,0⟩ jako rosnącego.
Podanie jako miejsc zerowych wartości −2 i 4 — współrzędnych y wierzchołków.
Odczyt tylko jednego miejsca zerowego.
Sprawdzana umiejętność: odczytywanie monotoniczności i miejsc zerowych funkcji z opisu wykresu będącego łamaną
Zadanie 11.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja f jest określona wzorem
f(x)={2x+1−x+4dla x∈⟨−2,1⟩dla x∈(1,6⟩
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie liczby lub przedział.
Zbiorem wartości funkcji f jest przedział ……… .
Rozwiązaniami równania f(x)=1 są liczby ……… .
Odpowiedź
Odpowiedź:
⟨−3,3⟩
0 i 3
Rozwiązanie
Zbiór wartości. Na pierwszym kawałku funkcja rośnie z f(−2)=−3 do f(1)=3, więc przyjmuje wszystkie wartości z ⟨−3,3⟩. Na drugim maleje od wartości bliskich 3 do f(6)=−2, czyli przyjmuje wartości z ⟨−2,3) — te mieszczą się już w pierwszym przedziale.
Zbiorem wartości jest ⟨−3,3⟩.
**Równanie f(x)=1.** Rozwiązujemy je osobno dla każdego wzoru i sprawdzamy, czy rozwiązanie leży w jego dziedzinie.
2x+1=1 daje x=0, a 0∈⟨−2,1⟩ — pasuje.
−x+4=1 daje x=3, a 3∈(1,6⟩ — pasuje.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawny zbiór wartości ⟨−3,3⟩. 1 p. — podanie obu rozwiązań równania: 0 i 3. 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Wzięcie jako zbioru wartości przedziału z dziedziny albo ⟨−2,3⟩.
Rozwiązanie równania tylko dla jednego wzoru.
Niesprawdzenie, czy rozwiązanie należy do przedziału danego wzoru.
Sprawdzana umiejętność: odczytywanie zbioru wartości i rozwiązywania równania f(x)=c dla funkcji zadanej wzorami przedziałami
Zadanie 12.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wykres funkcji liniowej f przechodzi przez punkty A=(1,5) i B=(3,9). Funkcja f jest określona wzorem
A.f(x)=x+4
B.f(x)=2x+3
C.f(x)=2x+5
D.f(x)=4x+1
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Wzór ma postać f(x)=ax+b. Współczynnik a liczymy z różnic współrzędnych:
a=3−19−5=24=2
Współczynnik b wyznaczamy, podstawiając punkt A do 5=2⋅1+b, skąd b=3.
Zatem f(x)=2x+3. Sprawdzenie dla B: 2⋅3+3=9.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Wzór przechodzący tylko przez jeden z punktów: y=x+4 (wariant A).
Przyjęcie b jako drugiej współrzędnej punktu A: y=2x+5 (wariant C).
Przyjęcie za a różnicy y bez dzielenia przez różnicę x: y=4x+1 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru funkcji liniowej przechodzącej przez dwa punkty
Zadanie 13.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykres funkcji liniowej f przechodzi przez punkty A=(−2,7) i B=(4,−5).
Wyznacz wzór funkcji f. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:f(x)=−2x+3
Rozwiązanie
Szukamy wzoru f(x)=ax+b. Współczynnik kierunkowy:
a=4−(−2)−5−7=6−12=−2
Punkt A leży na wykresie, więc 7=−2⋅(−2)+b, czyli 7=4+b i b=3.
Wzór: f(x)=−2x+3. Sprawdzenie dla B: −2⋅4+3=−5.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie współczynnika kierunkowego a=−2. 1 p. — obliczenie b=3 i podanie wzoru f(x)=−2x+3. 0 p. — brak poprawnego wyznaczenia a.
Typowe błędy
Błąd znaku przy odejmowaniu liczb ujemnych: 4−(−2)=2 zamiast 6.
Zamiana kolejności we wzorze na a: licznik z jednego punktu, mianownik z drugiego w odwrotnej kolejności, co zmienia znak.
Podstawienie do b wartości z niewłaściwego punktu bez sprawdzenia.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru funkcji liniowej o ujemnym współczynniku kierunkowym przez dwa punkty
Zadanie 14.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Prosta przechodzi przez punkty A=(2,−5) i B=(5,−2). Prosta ta przecina oś Ox w punkcie o pierwszej współrzędnej równej
A.−7
B.−5
C.1
D.7
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Prosta ma równanie y=ax+b. Najpierw a:
a=5−2−2−(−5)=33=1
Z punktu A: −5=1⋅2+b, więc b=−7 i prosta to y=x−7.
Oś Ox przecina tam, gdzie y=0: x−7=0, czyli x=7.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie wyrazu wolnego jako miejsca zerowego: −7 (wariant A).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie miejsca zerowego funkcji liniowej danej dwoma punktami wykresu
Zadanie 15.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja liniowa f jest określona wzorem f(x)=ax+4. Wykres funkcji f przechodzi przez punkt P=(−3,10).
Oblicz współczynnik a i rozstrzygnij, czy punkt Q=(5,−5) należy do wykresu funkcji f. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:a=−2; punkt Q nie należy do wykresu.
Rozwiązanie
Punkt P leży na wykresie, więc jego współrzędne spełniają wzór: f(−3)=10.
−3a+4=10⇒−3a=6⇒a=−2
Mamy f(x)=−2x+4. Punkt Q należy do wykresu, jeśli f(5)=−5. Liczymy:
f(5)=−2⋅5+4=−6=−5
Punkt Q nie należy do wykresu.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie a=−2. 1 p. — obliczenie f(5)=−6 i poprawny wniosek, że Q nie należy do wykresu. 0 p. — brak poprawnego wyznaczenia a.
Typowe błędy
Błąd znaku w równaniu −3a+4=10, np. a=2.
Porównanie f(5) z pierwszą współrzędną punktu Q zamiast z drugą.
Wniosek bez podstawienia, „na oko”.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie parametru funkcji liniowej z punktu wykresu i sprawdzanie przynależności innego punktu
Zadanie 16.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wykres funkcji liniowej f(x)=3x−1 jest równoległy do wykresu funkcji g określonej wzorem
A.g(x)=−3x+2
B.g(x)=−31x−1
C.g(x)=31x+4
D.g(x)=3x+5
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Proste są równoległe wtedy i tylko wtedy, gdy mają równe współczynniki kierunkowe. Dla f współczynnik wynosi 3, więc szukamy wzoru, w którym przy x stoi 3. Wyraz wolny może być dowolny.
Warunek spełnia tylko g(x)=3x+5.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zmiana znaku współczynnika (wariant A) — mylenie symetrii z równoległością.
Współczynnik odwrotny 31 (wariant C) lub odwrotny z przeciwnym znakiem (wariant B) — warunek prostopadłości zamiast równoległości.
Sprawdzana umiejętność: rozpoznawanie funkcji liniowej, której wykres jest równoległy do wykresu danej funkcji
Zadanie 17.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Prosta k ma równanie y=−41x+3. Prosta l jest prostopadła do prostej k i przechodzi przez punkt P=(1,2). Prosta l ma równanie
A.y=−4x+6
B.y=41x+47
C.y=4x+2
D.y=4x−2
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Proste o współczynnikach kierunkowych a1 i a2 są prostopadłe, gdy a1⋅a2=−1. Dla a1=−41:
a2=−1:(−41)=4
Prosta l ma więc postać y=4x+b. Punkt P leży na niej, więc 2=4⋅1+b i b=−2.
Równanie: y=4x−2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odwrócenie współczynnika bez zmiany znaku: a=−4 (wariant A).
Zmiana znaku bez odwracania, czyli a=41 (wariant B).
Poprawny współczynnik, ale wyraz wolny przepisany ze współrzędnej punktu P bez obliczeń (wariant C).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru prostej prostopadłej do danej i przechodzącej przez dany punkt
Zadanie 18.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcje liniowe f i g są określone wzorami f(x)=(m+1)x+3 oraz g(x)=(2m−3)x−5. Wykresy tych funkcji są równoległe.
Oblicz m. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:m=4
Rozwiązanie
Wykresy funkcji liniowych są równoległe, gdy mają równe współczynniki kierunkowe:
m+1=2m−3
4=m
Sprawdzenie: dla m=4 oba współczynniki wynoszą 5, a wyrazy wolne 3 i −5 są różne, więc proste nie pokrywają się.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania m+1=2m−3. 1 p. — rozwiązanie równania: m=4. 0 p. — brak porównania współczynników kierunkowych.
Typowe błędy
Porównanie wyrazów wolnych (3=−5) albo przyrównanie współczynnika do wyrazu wolnego.
Warunek prostopadłości (m+1)(2m−3)=−1 zamiast równości współczynników.
Błąd znaku przy przenoszeniu: m=−4.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie parametru, dla którego wykresy dwóch funkcji liniowych są równoległe
Zadanie 19.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Wypożyczalnia rowerów proponuje dwie oferty. W ofercie I opłata wynosi 15 zł plus 8 zł za każdą rozpoczętą godzinę. W ofercie II opłata wynosi 30 zł plus 5 zł za każdą rozpoczętą godzinę.
Wyznacz najmniejszą liczbę godzin, dla której oferta II jest tańsza niż oferta I. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:6 godzin
Rozwiązanie
Niech x oznacza liczbę godzin. Koszty w obu ofertach to funkcje liniowe:
K1(x)=15+8x,K2(x)=30+5x
Oferta II jest tańsza, gdy K2(x)<K1(x):
30+5x<15+8x
15<3x
x>5
Dla x=5 obie oferty kosztują tyle samo (55 zł), więc oferta II staje się tańsza dopiero powyżej 5 godzin. Najmniejsza liczba całkowita większa od 5 to 6.
Oferta II jest tańsza od 6 godzin wypożyczenia.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie obu kosztów: 15+8x i 30+5x. 1 p. — zapisanie i rozwiązanie nierówności: x>5. 1 p. — podanie odpowiedzi 6 godzin (z uwzględnieniem, że dla 5 godzin koszty są równe). 0 p. — brak poprawnych wzorów na koszt.
Typowe błędy
Rozwiązanie równania i odpowiedź 5 godzin — oferta II nie jest wtedy tańsza, tylko równa.
Odwrócenie nierówności i wniosek, że oferta II jest tańsza do 5 godzin.
Pominięcie opłaty stałej w jednym ze wzorów.
Sprawdzana umiejętność: porównywanie kosztów dwóch ofert opisanych funkcjami liniowymi i rozwiązywanie nierówności liniowej
Zadanie 20.(0–4 pkt)Poziom trudności: średnie
Prosta k przechodzi przez punkty A=(−2,1) i B=(4,4). Prosta l jest prostopadła do prostej k i przechodzi przez punkt, w którym prosta k przecina oś Oy.
Wyznacz równanie prostej l oraz oblicz pole trójkąta ograniczonego prostą l i osiami układu współrzędnych. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:l:y=−2x+2, pole trójkąta jest równe 1.
Rozwiązanie
**Prosta k.** Współczynnik kierunkowy: ak=4−(−2)4−1=21. Z punktu A: 1=21⋅(−2)+b, czyli b=2. Prosta k: y=21x+2, więc oś Oy przecina w punkcie (0,2).
**Prosta l.** Warunek prostopadłości al⋅21=−1 daje al=−2. Przechodzi przez (0,2), więc l:y=−2x+2.
Pole. Oś Oy prosta l przecina w (0,2), a oś Ox tam, gdzie −2x+2=0, czyli w (1,0). Trójkąt jest prostokątny z przyprostokątnymi 1 i 2:
P=21⋅1⋅2=1
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie współczynnika kierunkowego prostej k i wyznaczenie punktu przecięcia z osią Oy: (0,2). 1 p. — wyznaczenie współczynnika prostej l: −2. 1 p. — zapisanie równania y=−2x+2. 1 p. — obliczenie pola trójkąta: 1. 0 p. — brak postępu w wyznaczaniu prostej k.
Typowe błędy
Przyjęcie za współczynnik prostej l liczby 2 (odwrócenie bez zmiany znaku) albo −21 (zmiana znaku bez odwrócenia).
Użycie punktu A albo B zamiast punktu przecięcia z osią Oy.
Zły wierzchołek trójkąta: pole liczone z miejsca zerowego prostej k.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzorów prostych i pola trójkąta wyznaczonego przez prostą i osie układu
Zadanie 21.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wierzchołkiem paraboli będącej wykresem funkcji f(x)=x2−6x+5 jest punkt
A.(−3,−4)
B.(3,−4)
C.(3,5)
D.(6,−4)
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Wzór jest w postaci ogólnej f(x)=ax2+bx+c, gdzie a=1, b=−6, c=5.
Pierwsza współrzędna wierzchołka to p=2a−b:
p=26=3
Drugą współrzędną jest wartość funkcji w punkcie p:
q=f(3)=9−18+5=−4
Wierzchołek to punkt (3,−4).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Błąd znaku we wzorze na p: p=2ab=−3 (wariant A).
Przyjęcie wyrazu wolnego c za drugą współrzędną wierzchołka (wariant C).
Pominięcie dzielenia przez 2a: p=−b=6 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie współrzędnych wierzchołka paraboli z postaci ogólnej funkcji kwadratowej
Zadanie 22.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Osią symetrii wykresu funkcji f(x)=2(x+4)2−5 jest prosta o równaniu
A.x=4
B.x=5
C.x=−4
D.x=−5
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Funkcja jest w postaci kanonicznej f(x)=a(x−p)2+q, a oś symetrii paraboli to prosta x=p.
Zapisujemy x+4 jako x−(−4), więc p=−4 (a q=−5).
Osią symetrii jest prosta x=−4.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odczytanie p bez zmiany znaku: x=4 (wariant A).
Wzięcie q ze zmienionym znakiem (wariant B) albo samego q (wariant D) — oś symetrii jest pionowa, więc zależy od p, nie od q.
Sprawdzana umiejętność: odczytywanie osi symetrii paraboli z postaci kanonicznej funkcji kwadratowej
Zadanie 23.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja kwadratowa f ma dwa miejsca zerowe: −1 oraz 5. Wiadomo też, że f(2)=9.
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednią liczbę lub przedział.
Osią symetrii wykresu funkcji f jest prosta o równaniu x= ……… .
Zbiorem wartości funkcji f jest przedział ……… .
Odpowiedź
Odpowiedź:
x=2
(−∞,9⟩
Rozwiązanie
Oś symetrii. Parabola jest symetryczna względem osi przechodzącej przez środek odcinka łączącego miejsca zerowe:
x=2−1+5=2
Zbiór wartości. Wierzchołek leży na osi symetrii, więc jego pierwsza współrzędna to 2, a druga to f(2)=9. Wierzchołek (2,9) leży nad osią Ox, a parabola przecina tę oś w dwóch punktach — musi więc opadać po obu stronach wierzchołka. Ramiona są skierowane w dół, a 9 jest największą wartością funkcji.
Zbiorem wartości jest (−∞,9⟩.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — podanie osi symetrii x=2. 1 p. — podanie zbioru wartości (−∞,9⟩. 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Podanie zbioru wartości ⟨9,+∞) bez zastanowienia, w którą stronę skierowane są ramiona.
Wzięcie za oś symetrii liczby 9 albo 5 zamiast średniej miejsc zerowych.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie osi symetrii i zbioru wartości funkcji kwadratowej na podstawie miejsc zerowych i wartości w środku
Zadanie 24.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Osią symetrii wykresu funkcji f(x)=(x−3)(x+7) jest prosta o równaniu
A.x=−4
B.x=−2
C.x=2
D.x=5
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Wzór jest w postaci iloczynowej, więc miejsca zerowe widać od razu: x1=3 i x2=−7.
Oś symetrii przechodzi przez środek odcinka między miejscami zerowymi:
x=23+(−7)=2−4=−2
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie miejsc zerowych bez dzielenia przez 2: x=−4 (wariant A).
Odczytanie miejsc zerowych ze złymi znakami, czyli −3 i 7: x=2 (wariant C).
Uśrednienie odległości od zera, bez uwzględnienia znaków: 23+7=5 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie osi symetrii paraboli z postaci iloczynowej funkcji kwadratowej
Zadanie 25.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Zbiorem wszystkich miejsc zerowych funkcji f(x)=3(x+2)(x−5) jest
A.{−2,5}
B.{2,−5}
C.{−6,15}
D.{−2,−5}
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Iloczyn jest równy zeru, gdy któryś z czynników jest równy zeru. Czynnik 3 nigdy nie jest zerem, więc:
x+2=0⇒x=−2lubx−5=0⇒x=5
Miejsca zerowe to −2 i 5.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pozostawienie znaków z nawiasów: 2 i −5 (wariant B).
Pomnożenie miejsc zerowych przez współczynnik 3 (wariant C).
Zmiana znaku tylko w jednym nawiasie (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: odczytywanie miejsc zerowych funkcji kwadratowej z postaci iloczynowej ze współczynnikiem
Zadanie 26.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja kwadratowa f(x)=2x2−8x+8 ma
A.dokładnie dwa miejsca zerowe.
B.dokładnie jedno miejsce zerowe.
C.nieskończenie wiele miejsc zerowych.
D.brak miejsc zerowych.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Liczbę miejsc zerowych funkcji kwadratowej wyznacza wyróżnik Δ=b2−4ac. Tutaj a=2, b=−8, c=8:
Δ=(−8)2−4⋅2⋅8=64−64=0
Gdy Δ=0, funkcja ma dokładnie jedno miejsce zerowe (parabola dotyka osi Ox swoim wierzchołkiem).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uznanie, że Δ=0 oznacza brak rozwiązań (wariant D).
Zapamiętanie, że funkcja kwadratowa „zwykle ma dwa” miejsca zerowe, bez liczenia Δ (wariant A).
Uznanie, że Δ=0 daje nieskończenie wiele rozwiązań (wariant C).
Sprawdzana umiejętność: ustalanie liczby miejsc zerowych funkcji kwadratowej za pomocą wyróżnika
Zadanie 27.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Równanie x2−6x+m=0 ma dokładnie jedno rozwiązanie rzeczywiste. Oblicz m.
Odpowiedź
Odpowiedź:m=9
Rozwiązanie
Równanie kwadratowe ma dokładnie jedno rozwiązanie, gdy Δ=0. Tutaj a=1, b=−6, c=m:
Δ=(−6)2−4⋅1⋅m=36−4m
36−4m=0⇒m=9
Sprawdzenie: x2−6x+9=(x−3)2, czyli jedyne rozwiązanie to x=3.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie warunku Δ=0 w postaci 36−4m=0. 1 p. — obliczenie m=9. 0 p. — rozwiązanie, w którym nie ma poprawnego wyrażenia na Δ.
Typowe błędy
Przyjęcie warunku Δ>0 albo Δ<0 zamiast Δ=0.
Błąd w b2: zapisanie −62=−36.
Zapomniane 4 we wzorze na Δ i wynik m=36.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wartości parametru, dla którego równanie kwadratowe ma dokładnie jedno rozwiązanie
Zadanie 28.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie x2+mx+4=0 ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(−∞,−4)∪(4,+∞)
Rozwiązanie
Równanie kwadratowe ma dwa różne rozwiązania, gdy Δ>0. Tutaj a=1, b=m, c=4:
Δ=m2−4⋅1⋅4=m2−16
Rozwiązujemy nierówność m2−16>0. Miejsca zerowe lewej strony: m2=16, czyli m=−4 lub m=4.
Wykresem y=m2−16 jest parabola z ramionami w górę, więc wartości dodatnie przyjmuje na zewnątrz miejsc zerowych:
m<−4lubm>4
Odpowiedź: m∈(−∞,−4)∪(4,+∞).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie Δ=m2−16 i warunku Δ>0. 1 p. — wyznaczenie miejsc zerowych m2−16: −4 i 4 (metoda: np. wzór skróconego mnożenia albo m2=16). 1 p. — poprawny zapis zbioru rozwiązań nierówności. 0 p. — rozwiązanie bez poprawnego wyrażenia na Δ.
Typowe błędy
Zapisanie odpowiedzi jako przedziału (−4,4) — nierówność m2−16>0 rozwiązana „do środka”.
Przyjęcie Δ≥0 — wtedy wchodzą m=±4, dla których równanie ma jedno rozwiązanie.
Rozwiązanie m2>16 jako m>4 (zgubienie liczb ujemnych).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wartości parametru, dla których równanie kwadratowe ma dwa różne rozwiązania, i zapisywanie zbioru jako sumy przedziałów
Zadanie 29.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Największą wartością funkcji f(x)=x2−4x+1 w przedziale ⟨0,5⟩ jest
A.−3
B.1
C.5
D.6
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Ramiona paraboli są skierowane w górę, więc największa wartość w przedziale domkniętym jest przyjmowana na jednym z jego końców. Wierzchołek (tu najmniejsza wartość) nas nie interesuje.
f(0)=1
f(5)=25−20+1=6
Większa z tych wartości to 6.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie wartości w wierzchołku f(2)=−3 — czyli najmniejszej, nie największej (wariant A).
Sprawdzenie tylko lewego końca przedziału (wariant B).
Pominięcie wyrazu wolnego przy liczeniu f(5): 25−20=5 (wariant C).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie największej wartości funkcji kwadratowej w przedziale domkniętym
Zadanie 30.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Dana jest funkcja f(x)=−x2+6x−4 określona dla x∈⟨4,7⟩.
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie liczby.
Najmniejsza wartość funkcji f w tym przedziale jest równa ……… .
Największa wartość funkcji f w tym przedziale jest równa ……… .
Odpowiedź
Odpowiedź:
−11
4
Rozwiązanie
Pierwsza współrzędna wierzchołka to p=2⋅(−1)−6=3. Wierzchołek leży poza przedziałem ⟨4,7⟩, a ramiona paraboli idą w dół, więc na całym przedziale funkcja jest malejąca.
Największa wartość jest na lewym końcu, najmniejsza na prawym:
f(4)=−16+24−4=4
f(7)=−49+42−4=−11
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna najmniejsza wartość −11. 1 p. — poprawna największa wartość 4. 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Podanie jako największej wartości w wierzchołku f(3)=5, mimo że 3 nie należy do przedziału.
Zamiana ról końców: przy ramionach w dół największa wartość jest na końcu bliższym wierzchołka, nie dalszym.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie najmniejszej i największej wartości funkcji kwadratowej w przedziale, gdy wierzchołek leży poza przedziałem
Zadanie 31.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Najmniejsza wartość funkcji f(x)=x2−4x+c w przedziale ⟨0,3⟩ jest równa 2. Oblicz c. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:c=6
Rozwiązanie
Ramiona paraboli idą w górę, więc najmniejszą wartość funkcja przyjmuje w wierzchołku — o ile ten leży w przedziale.
p=2⋅1−(−4)=2
Liczba 2 należy do przedziału ⟨0,3⟩, więc najmniejsza wartość to f(2):
f(2)=4−8+c=c−4
Z warunku f(2)=2 mamy c−4=2, czyli c=6.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie p=2 i stwierdzenie, że 2∈⟨0,3⟩, więc najmniejsza wartość jest w wierzchołku. 1 p. — zapisanie równania c−4=2 (z f(2)=2). 1 p. — obliczenie c=6. 0 p. — rozwiązanie, w którym najmniejszą wartość szukano na końcu przedziału bez uzasadnienia.
Typowe błędy
Szukanie najmniejszej wartości na końcach przedziału (f(0)=2, czyli c=2) — to prawda tylko wtedy, gdy wierzchołek leży poza przedziałem.
Błąd rachunkowy w f(2): 22−4⋅2=−4, nie 0.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie współczynnika funkcji kwadratowej na podstawie jej najmniejszej wartości w przedziale
Zadanie 32.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Największą wartością funkcji f(x)=−2(x−1)2+5 w przedziale ⟨2,4⟩ jest
A.−13
B.3
C.5
D.7
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Wierzchołek ma pierwszą współrzędną p=1, która leży poza przedziałem ⟨2,4⟩. Ramiona idą w dół, więc na prawo od wierzchołka funkcja maleje.
Największa wartość jest na lewym końcu przedziału:
f(2)=−2(2−1)2+5=−2+5=3
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie f(4)=−13, czyli najmniejszej wartości (wariant A).
Podanie wartości w wierzchołku q=5 — wierzchołek nie należy do przedziału (wariant C).
Błąd znaku: −2⋅1=+2, stąd 7 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie największej wartości funkcji kwadratowej zapisanej w postaci kanonicznej w przedziale, w którym funkcja jest monotoniczna
Zadanie 33.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wierzchołkiem paraboli będącej wykresem funkcji kwadratowej f jest punkt W=(1,−4). Wykres funkcji f przechodzi przez punkt A=(3,4).
Zapisz wzór funkcji f w postaci kanonicznej.
Odpowiedź
Odpowiedź:f(x)=2(x−1)2−4
Rozwiązanie
Znamy wierzchołek (p,q)=(1,−4), więc wzór ma postać f(x)=a(x−1)2−4.
Punkt A=(3,4) leży na wykresie, więc podstawiamy x=3 i f(3)=4:
a(3−1)2−4=4
4a=8⇒a=2
Wzór: f(x)=2(x−1)2−4.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania a(3−1)2−4=4. 1 p. — obliczenie a=2 i zapisanie wzoru f(x)=2(x−1)2−4. 0 p. — rozwiązanie, w którym nie ma poprawnie podstawionego punktu A.
Typowe błędy
Zapisanie wierzchołka ze złym znakiem: f(x)=a(x+1)2−4.
Podstawienie współrzędnych wierzchołka zamiast punktu A, co daje tożsamość.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru funkcji kwadratowej w postaci kanonicznej na podstawie wierzchołka i punktu paraboli
Zadanie 34.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja kwadratowa f ma dwa miejsca zerowe: −3 oraz 1. Wykres funkcji f przechodzi przez punkt (0,−6).
Wyznacz wzór funkcji f w postaci ogólnej. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:f(x)=2x2+4x−6
Rozwiązanie
Znamy miejsca zerowe, więc korzystamy z postaci iloczynowej f(x)=a(x−x1)(x−x2):
f(x)=a(x+3)(x−1)
Wykres przechodzi przez punkt (0,−6), więc f(0)=−6:
a⋅3⋅(−1)=−6⇒a=2
Wymnażamy nawiasy, żeby dostać postać ogólną:
f(x)=2(x+3)(x−1)=2(x2+2x−3)=2x2+4x−6
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie postaci iloczynowej f(x)=a(x+3)(x−1). 1 p. — obliczenie a=2 z warunku f(0)=−6. 1 p. — zapisanie wzoru w postaci ogólnej f(x)=2x2+4x−6. 0 p. — rozwiązanie, w którym nie ma poprawnej postaci iloczynowej.
Typowe błędy
Zapisanie f(x)=a(x−3)(x+1) — miejsca zerowe ze złymi znakami.
Przyjęcie a=1 i pominięcie warunku z punktem (0,−6).
Pomnożenie przez a tylko jednego składnika po wymnożeniu nawiasów.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru funkcji kwadratowej w postaci ogólnej na podstawie miejsc zerowych i punktu wykresu
Zadanie 35.(0–4 pkt)Poziom trudności: trudne
Wykres funkcji kwadratowej f przecina oś Ox w punktach (1,0) oraz (7,0). Największa wartość funkcji f jest równa 9.
Wyznacz wzór funkcji f w postaci ogólnej. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:f(x)=−x2+8x−7
Rozwiązanie
Miejsca zerowe to 1 i 7, więc f(x)=a(x−1)(x−7).
Wierzchołek leży na osi symetrii, czyli w połowie między miejscami zerowymi: p=21+7=4. Największa wartość to druga współrzędna wierzchołka, więc f(4)=9:
a(4−1)(4−7)=9
−9a=9⇒a=−1
Ujemne a zgadza się z tym, że funkcja ma największą wartość. Wymnażamy:
f(x)=−(x−1)(x−7)=−(x2−8x+7)=−x2+8x−7
Inny sposób
Można od razu użyć postaci kanonicznej. Oś symetrii leży w połowie między miejscami zerowymi, więc p=21+7=4, a największa wartość to q=9. Wierzchołek to (4,9) i f(x)=a(x−4)2+9.
Punkt (1,0) leży na wykresie:
a(1−4)2+9=0⇒9a=−9⇒a=−1
f(x)=−(x−4)2+9=−(x2−8x+16)+9=−x2+8x−7
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie postaci iloczynowej i wyznaczenie p=4. 1 p. — zapisanie równania a(4−1)(4−7)=9. 1 p. — obliczenie a=−1. 1 p. — zapisanie wzoru w postaci ogólnej f(x)=−x2+8x−7. 0 p. — rozwiązanie, w którym nie wyznaczono osi symetrii ani nie wykorzystano wartości 9.
Typowe błędy
Podstawienie f(1)=9 albo f(7)=9 — to są miejsca zerowe, w których funkcja jest równa 0.
Uznanie, że wierzchołek ma pierwszą współrzędną 9.
Pominięcie znaku minus przy przejściu do postaci ogólnej.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru funkcji kwadratowej w postaci ogólnej na podstawie miejsc zerowych i największej wartości
Zadanie 36.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Parabola o wierzchołku W=(−1,2) i ramionach skierowanych w dół jest wykresem funkcji o wzorze
A.f(x)=(x+1)2+2
B.f(x)=−(x−1)2+2
C.f(x)=−(x+1)2−2
D.f(x)=−(x+1)2+2
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Postać kanoniczna f(x)=a(x−p)2+q ma wierzchołek (p,q). Dla W=(−1,2) mamy p=−1, więc w nawiasie stoi x−(−1)=x+1, a q=2.
Ramiona w dół oznaczają a<0, więc a=−1 (albo inna liczba ujemna).
f(x)=−(x+1)2+2
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie warunku na kierunek ramion (wariant A: ramiona w górę).
Odczytanie p bez zmiany znaku (wariant B).
Zmiana znaku q (wariant C).
Sprawdzana umiejętność: rozpoznawanie wzoru funkcji kwadratowej w postaci kanonicznej na podstawie wierzchołka i kierunku ramion
Zadanie 37.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja kwadratowa f(x)=ax2+bx+c ma współczynniki spełniające warunki a<0 oraz c>0.
Dla każdego zdania wpisz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F, jeśli jest fałszywe.
Wykres funkcji f przecina oś Oy w punkcie leżącym nad osią Ox. ………
Funkcja f ma dwa różne miejsca zerowe. ………
Oba miejsca zerowe funkcji f są dodatnie. ………
Odpowiedź
Odpowiedź:
P
P
F
Rozwiązanie
Zdanie 1. Wykres przecina oś Oy w punkcie (0,f(0))=(0,c). Skoro c>0, punkt leży nad osią Ox. P
Zdanie 2. Wyróżnik to Δ=b2−4ac. Iloczyn ac jest ujemny (bo a<0, c>0), więc −4ac>0. Do liczby nieujemnej b2 dodajemy liczbę dodatnią, więc Δ>0 i są dwa miejsca zerowe. P
Zdanie 3. Z postaci iloczynowej f(x)=a(x−x1)(x−x2) mamy f(0)=ax1x2, a jednocześnie f(0)=c. Stąd x1x2=ac<0. Iloczyn jest ujemny, więc miejsca zerowe mają różne znaki — nie są oba dodatnie. F
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna ocena zdań 1 i 2 (P, P). 1 p. — poprawna ocena zdania 3 (F). 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Uznanie, że miejsca zerowe muszą mieć ten sam znak co c.
Przyjęcie, że dwa miejsca zerowe wymagają znaku współczynnika b — o istnieniu rozstrzyga Δ, nie b.
Sprawdzana umiejętność: wnioskowanie o własnościach wykresu funkcji kwadratowej na podstawie znaków współczynników
Zadanie 38.(0–1 pkt)Poziom trudności: trudne
Wykres funkcji kwadratowej f(x)=ax2+bx+c nie ma punktów wspólnych z osią Ox i przechodzi przez punkt (0,−2). Wynika z tego, że
A.a>0
B.a<0
C.b<0
D.c>0
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Punkt (0,−2) leży na wykresie, więc f(0)=c=−2. Odpada wariant D.
Parabola nie przecina osi Ox, więc leży w całości po jednej stronie tej osi. Ponieważ przechodzi przez punkt poniżej osi, leży w całości pod osią Ox. To możliwe tylko wtedy, gdy ramiona są skierowane w dół, czyli a<0.
Znaku b nie da się ustalić — wariant C odpada.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uznanie, że brak miejsc zerowych oznacza ramiona w górę (wariant A).
Przypisanie znaku współczynnikowi b, o którym dane nic nie mówią (wariant C).
Odczytanie c ze złym znakiem (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wnioskowanie o współczynniku a na podstawie braku miejsc zerowych i punktu przecięcia z osią Oy
Zadanie 39.(0–4 pkt)Poziom trudności: trudne
Właściciel działki ma 40 m siatki. Chce nią ogrodzić prostokątny wybieg dla psa: siatka ma osłonić trzy boki, a czwartym bokiem będzie ściana budynku (tam siatki nie potrzeba).
Jakie wymiary powinien mieć wybieg, żeby jego pole było największe? Oblicz to największe pole. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Wymiary 10 m na 20 m (bok równoległy do ściany ma 20 m), pole 200 m2.
Rozwiązanie
Niech x będzie długością każdego z dwóch boków prostopadłych do ściany. Siatka ma 40 m, więc bok równoległy do ściany ma 40−2x m. Oba wymiary muszą być dodatnie, stąd 0<x<20.
Pole wybiegu jako funkcja x:
P(x)=x(40−2x)=−2x2+40x
To funkcja kwadratowa z ramionami w dół, więc największą wartość ma w wierzchołku:
p=2⋅(−2)−40=10
Liczba 10 należy do dziedziny (0,20). Wtedy 40−2⋅10=20 oraz
P(10)=10⋅20=200
Wybieg o wymiarach 10 m na 20 m ma największe pole, równe 200 m2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyrażenie długości boku równoległego do ściany: 40−2x. 1 p. — zapisanie funkcji pola P(x)=x(40−2x)=−2x2+40x wraz z dziedziną 0<x<20. 1 p. — wyznaczenie x=10 jako argumentu, dla którego funkcja ma największą wartość. 1 p. — podanie wymiarów 10 m i 20 m oraz pola 200 m2. 0 p. — rozwiązanie bez poprawnej funkcji pola.
Typowe błędy
Ogrodzenie wszystkich czterech boków: P=x(20−x), wynik 100 m2.
Założenie, że największe pole ma kwadrat — tu bok równoległy do ściany jest dwa razy dłuższy od pozostałych.
Podanie samego x=10 bez drugiego wymiaru lub bez pola.
Sprawdzana umiejętność: budowanie funkcji kwadratowej opisującej pole prostokąta i wyznaczanie jego największej wartości
Zadanie 40.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Dzienny zysk (w złotych) pewnej pracowni, która codziennie wytwarza i sprzedaje x sztuk wyrobu, opisuje wzór Z(x)=−x2+60x−500, gdzie x∈{0,1,2,…,60}.
Podaj najmniejszą i największą liczbę sztuk dziennie, przy których pracownia ma dodatni zysk. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:najmniejsza liczba: 11, największa: 49
Rozwiązanie
Dodatni zysk oznacza Z(x)>0:
−x2+60x−500>0⋅(−1)⇒x2−60x+500<0
Mnożąc przez −1, odwracamy znak nierówności. Szukamy miejsc zerowych:
Δ=602−4⋅500=3600−2000=1600,Δ=40
x1=260−40=10,x2=260+40=50
Parabola y=x2−60x+500 ma ramiona w górę, więc wartości ujemne przyjmuje między miejscami zerowymi: 10<x<50.
Dla x=10 i x=50 zysk jest równy 0, więc nie jest dodatni. Liczby sztuk są całkowite, więc najmniejsza to 11, a największa 49.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie nierówności x2−60x+500<0 (lub równoważnej). 1 p. — wyznaczenie miejsc zerowych 10 i 50. 1 p. — wskazanie, że szukane liczby spełniają 10<x<50, i podanie 11 oraz 49. 0 p. — rozwiązanie, w którym nie ma poprawnie zapisanej nierówności.
Typowe błędy
Podanie 10 i 50 jako odpowiedzi — dla tych liczb zysk jest równy zero, nie dodatni.
Pozostawienie znaku nierówności po pomnożeniu przez −1 i rozwiązanie „na zewnątrz” miejsc zerowych.
Błąd w Δ: użycie c=500 ze znakiem minus.
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności kwadratowej w kontekście zysku i wybieranie wartości całkowitych
Zadanie 41.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wykres funkcji g(x)=(x−2)2+1 otrzymujemy z wykresu funkcji f(x)=x2 przez przesunięcie o wektor
A.[−2,1]
B.[2,−1]
C.[2,1]
D.[1,2]
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Wzór g(x)=(x−2)2+1 jest postaci f(x−p)+q dla f(x)=x2, gdzie p=2, q=1.
Zastąpienie x przez x−2 przesuwa wykres o 2 jednostki w prawo, a dodanie 1 przesuwa go o 1 jednostkę w górę. Wektor przesunięcia to [2,1].
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przesunięcie w stronę przeciwną do znaku w nawiasie: x−2 oznacza w prawo, nie w lewo (wariant A).
Odwrócenie znaku przesunięcia w pionie (wariant B).
Sprawdzana umiejętność: rozpoznawanie wektora przesunięcia, który przeprowadza wykres funkcji y=x^2 na wykres zadany wzorem w postaci kanonicznej
Zadanie 42.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Punkt A=(3,−2) należy do wykresu funkcji f. Funkcja g jest określona wzorem g(x)=f(x−4)+1. Do wykresu funkcji g należy punkt
A.(−1,−3)
B.(−1,−1)
C.(7,−3)
D.(7,−1)
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Skoro f(3)=−2, to g(7)=f(7−4)+1=f(3)+1=−2+1=−1.
Wartość f(3) pojawia się w g dla argumentu, który po odjęciu 4 daje 3, czyli dla x=7. Wykres przesunął się więc o 4 w prawo, a o 1 w górę: (3+4,−2+1)=(7,−1).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przesunięcie w lewo zamiast w prawo przy f(x−4) (wariant B).
Przesunięcie w dół zamiast w górę przy +1 (wariant C).
Odwrócenie obu przesunięć (wariant A).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie punktu leżącego na wykresie funkcji g(x)=f(x-a)+b na podstawie punktu wykresu funkcji f
Zadanie 43.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Miejscami zerowymi funkcji f są liczby −2 oraz 4. Funkcje g i h są określone wzorami g(x)=f(x+3) oraz h(x)=f(−x).
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie liczby.
Miejscami zerowymi funkcji g są liczby ……… .
Miejscami zerowymi funkcji h są liczby ……… .
Odpowiedź
Odpowiedź:
−5 i 1
−4 i 2
Rozwiązanie
**Funkcja g.** Mamy g(x)=0 wtedy, gdy f(x+3)=0, czyli gdy x+3∈{−2,4}:
x+3=−2⇒x=−5,x+3=4⇒x=1
**Funkcja h.** Mamy h(x)=0 wtedy, gdy f(−x)=0, czyli gdy −x∈{−2,4}:
−x=−2⇒x=2,−x=4⇒x=−4
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne miejsca zerowe funkcji g: −5 i 1. 1 p. — poprawne miejsca zerowe funkcji h: −4 i 2. 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Przesunięcie miejsc zerowych w prawo o 3 zamiast w lewo: 1 i 7.
Zmiana znaku tylko jednego miejsca zerowego dla h albo pozostawienie −2 i 4 bez zmian.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie miejsc zerowych funkcji po przesunięciu poziomym i po odbiciu względem osi Oy
Zadanie 44.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykres funkcji f(x)=x2−2x przesunięto o 3 jednostki w prawo i o 2 jednostki w górę. Otrzymano wykres funkcji g.
Wyznacz wzór funkcji g w postaci ogólnej. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:g(x)=x2−8x+17
Rozwiązanie
Przesunięcie o 3 w prawo zastępuje x przez x−3, a przesunięcie o 2 w górę dodaje 2:
g(x)=f(x−3)+2=(x−3)2−2(x−3)+2
Rozwijamy:
g(x)=x2−6x+9−2x+6+2=x2−8x+17
Kontrola: wierzchołek f to (1,−1), po przesunięciu (4,1). Dla g: p=28=4, g(4)=16−32+17=1 — zgadza się.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie g(x)=f(x−3)+2, czyli (x−3)2−2(x−3)+2. 1 p. — poprawne rozwinięcie nawiasów. 1 p. — zapisanie wzoru g(x)=x2−8x+17. 0 p. — rozwiązanie bez poprawnego wyrażenia f(x−3).
Typowe błędy
Zapisanie f(x+3) zamiast f(x−3) dla przesunięcia w prawo.
Pominięcie nawiasów: −2x−3 zamiast −2(x−3), czyli −2x+6.
Podstawienie x−3 tylko w pierwszym składniku f.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru funkcji kwadratowej powstałej przez przesunięcie wykresu i zapisywanie go w postaci ogólnej
Zadanie 45.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wykres funkcji f(x)=xa przechodzi przez punkt (−3,−4). Zatem
A.a=−12
B.a=−7
C.a=34
D.a=12
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Punkt (−3,−4) leży na wykresie, więc f(−3)=−4:
−3a=−4⇒a=(−4)(−3)=12
W proporcjonalności odwrotnej a to iloczyn współrzędnych punktu: x⋅y=a.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Błąd znaku przy mnożeniu dwóch liczb ujemnych (wariant A).
Dodanie współrzędnych zamiast pomnożenia (wariant B).
Dzielenie współrzędnych y:x (wariant C).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie współczynnika a funkcji f(x)=a/x na podstawie punktu wykresu
Zadanie 46.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=x24 dla x=0. Wartość −6 funkcja ta przyjmuje dla argumentu
A.−4
B.−41
C.4
D.144
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Szukamy x, dla którego f(x)=−6:
x24=−6⇒x=−624=−4
Sprawdzenie: −424=−6.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odwrócenie ilorazu: x=24−6 (wariant B).
Utrata znaku minus (wariant C).
Pomnożenie 24⋅(−6) zamiast podzielenia i pominięcie znaku (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: obliczanie argumentu, dla którego funkcja y=a/x przyjmuje daną wartość
Zadanie 47.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Dana jest funkcja f(x)=x12 dla x=0.
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednią liczbę lub słowo.
Liczba punktów wykresu funkcji f, których obie współrzędne są liczbami całkowitymi dodatnimi, jest równa ……… .
W przedziale (0,+∞) funkcja f jest ……… (rosnąca / malejąca).
Odpowiedź
Odpowiedź:
6
malejąca
Rozwiązanie
Zdanie 1. Obie współrzędne x i y=x12 mają być całkowite dodatnie, więc x musi być dzielnikiem liczby 12. Dzielniki dodatnie: 1,2,3,4,6,12 — to 6 punktów: (1,12), (2,6), (3,4), (4,3), (6,2), (12,1).
Zdanie 2. Dla dodatniego x im większy mianownik, tym mniejszy ułamek. Na przykład f(2)=6, a f(4)=3. Funkcja jest malejąca.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna liczba punktów: 6. 1 p. — poprawne określenie monotoniczności: malejąca. 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Policzenie tylko dzielników mniejszych od 12 albo tylko do 12, czyli pominięcie symetrycznych par.
Uznanie, że funkcja jest rosnąca, bo x rośnie.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie punktów kratowych na wykresie proporcjonalności odwrotnej i określanie monotoniczności
Zadanie 48.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Czas przejazdu trasy o długości 240 km przy stałej prędkości v km/h opisuje funkcja t(v)=v240 (czas w godzinach).
O ile minut krótszy będzie przejazd tej trasy z prędkością 90 km/h niż z prędkością 60 km/h? Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:80 minut
Rozwiązanie
Obliczamy czas przejazdu dla obu prędkości:
t(60)=60240=4 h
t(90)=90240=38 h=232 h=2 h 40 min
Różnica: 4 h−2 h 40 min=1 h 20 min=80 min.
Przejazd z prędkością 90 km/h jest krótszy o 80 minut.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie t(60)=4 h. 1 p. — obliczenie t(90)=38 h, czyli 2 h 40 min. 1 p. — obliczenie różnicy w minutach: 80 min. 0 p. — rozwiązanie bez obliczenia czasu choć dla jednej z prędkości.
Typowe błędy
Zamiana ułamka godziny na minuty jak w układzie dziesiętnym: 2,67 h to nie 2 h 67 min.
Obliczenie różnicy prędkości (30) i podzielenie 240 przez nią.
Podanie wyniku w godzinach, choć polecenie dotyczy minut.
Sprawdzana umiejętność: stosowanie zależności odwrotnie proporcjonalnej t=s/v w zadaniu praktycznym
Zadanie 49.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Abonament w pewnej sieci kosztuje 20 zł miesięcznie, a każda minuta rozmów jest rozliczana po 0,50 zł. Łączny miesięczny koszt przy x minutach rozmów opisuje funkcja K(x)=20+0,5x. Ile zapłaci klient, który w miesiącu rozmawiał przez 90 minut?
A.45 zł
B.65 zł
C.110 zł
D.900 zł
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Podstawiamy x=90 do wzoru:
K(90)=20+0,5⋅90=20+45=65
Klient zapłaci 65 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie abonamentu (wariant A).
Dodanie 20 do liczby minut zamiast do kosztu minut (wariant C).
Pomnożenie wszystkich trzech liczb: 20⋅0,5⋅90 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: obliczanie wartości funkcji liniowej opisującej koszt z opłatą stałą
Zadanie 50.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W zbiorniku jest 150 litrów wody. Po otwarciu zaworu woda wypływa równomiernie, po 6 litrów na minutę. Ilość wody w zbiorniku po t minutach opisuje funkcja V(t)=150−6t. Po ilu minutach od otwarcia zaworu w zbiorniku zostanie 90 litrów wody?
A.10 min
B.15 min
C.25 min
D.40 min
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Szukamy t, dla którego V(t)=90:
150−6t=90
6t=60
t=10
Po 10 minutach w zbiorniku zostanie 90 litrów.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podzielenie 90 przez 6 — czas, po którym wypłynie 90 litrów, a nie po którym zostanie 90 (wariant B).
Podzielenie 150 przez 6 — czas opróżnienia zbiornika (wariant C).
Dodanie zamiast odjęcia: (150+90):6=40 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie argumentu funkcji liniowej opisującej ubywanie cieczy dla danej wartości
Zadanie 51.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Dana jest funkcja liniowa f(x)=(m−2)x+5.
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiedni przedział lub liczbę.
Funkcja f jest malejąca dla m∈ ……… .
Miejscem zerowym funkcji f jest liczba 5 dla m= ……… .
Odpowiedź
Odpowiedź:
(−∞,2)
m=1
Rozwiązanie
Zdanie 1. Funkcja liniowa jest malejąca, gdy jej współczynnik kierunkowy jest ujemny:
m−2<0⇒m<2
Zdanie 2. Miejsce zerowe to 5, więc f(5)=0:
(m−2)⋅5+5=0⇒m−2=−1⇒m=1
Sprawdzenie: dla m=1 mamy f(x)=−x+5 i rzeczywiście f(5)=0.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawny przedział (−∞,2). 1 p. — poprawna wartość m=1. 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Zapisanie warunku jako m−2>0 albo m≤2 (przy m=2 funkcja jest stała, nie malejąca).
Podstawienie f(0)=5 zamiast f(5)=0.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wartości parametru, dla którego funkcja liniowa jest malejąca, i dla którego ma dane miejsce zerowe
Zadanie 52.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Dwie świece zapalono jednocześnie. Pierwsza miała początkowo 30 cm wysokości i skraca się o 2 cm na godzinę. Druga miała początkowo 24 cm i skraca się o 1 cm na godzinę.
Po ilu godzinach świece będą miały taką samą wysokość? Jaka to będzie wysokość? Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Po 6 godzinach; wysokość 18 cm.
Rozwiązanie
Wysokości świec po t godzinach opisują funkcje liniowe:
h1(t)=30−2t,h2(t)=24−t
Wysokości są równe, gdy h1(t)=h2(t):
30−2t=24−t
6=t
Wtedy h1(6)=30−12=18 oraz h2(6)=24−6=18.
Po 6 godzinach obie świece mają po 18 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie obu funkcji: 30−2t i 24−t. 1 p. — zapisanie i rozwiązanie równania: t=6. 1 p. — obliczenie wysokości 18 cm. 0 p. — rozwiązanie bez poprawnych wzorów na wysokości.
Typowe błędy
Zapisanie wzorów ze znakiem plus (świece rosną).
Obliczenie tylko czasu i niepodanie wysokości, o którą pytano.
Błąd przy przenoszeniu: 30−24=2t−t daje t=6, a nie t=3.
Sprawdzana umiejętność: porównywanie dwóch procesów liniowych i wyznaczanie momentu, w którym wartości są równe
Wzięcie za wyraz wolny wartości f(−2)=6 (wariant B).
Podzielenie zmiany wartości przez zmianę argumentu błędnie, np. 2−2 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru funkcji liniowej na podstawie tabeli wartości
Zadanie 54.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja kwadratowa f(x)=−(x+1)(x−3) przyjmuje wartości dodatnie wtedy i tylko wtedy, gdy
A.x∈(−∞,−1)∪(3,+∞)
B.x∈(−3,1)
C.x∈(−1,3)
D.x∈⟨−1,3⟩
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Miejsca zerowe odczytujemy z postaci iloczynowej: x=−1 i x=3.
Współczynnik przy x2 jest ujemny (po wymnożeniu dostajemy −x2+…), więc ramiona paraboli idą w dół. Parabola leży nad osią Ox tylko między miejscami zerowymi.
f(x)>0⟺x∈(−1,3)
Końce przedziału nie należą do zbioru, bo tam f(x)=0, a nie f(x)>0.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie znaku minus przed nawiasami i wybór zbioru „na zewnątrz” (wariant A).
Odczytanie miejsc zerowych ze złymi znakami (wariant B).
Dołączenie końców przedziału, w których funkcja jest równa zero (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: odczytywanie zbioru argumentów, dla których funkcja kwadratowa przyjmuje wartości dodatnie, z miejsc zerowych i kierunku ramion
Zadanie 55.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Dana jest funkcja f(x)=−(x−2)2+3.
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiedni przedział lub liczbę.
Funkcja f jest rosnąca w przedziale ……… .
Równanie f(x)=4 ma ……… rozwiązań rzeczywistych.
Odpowiedź
Odpowiedź:
(−∞,2⟩
0
Rozwiązanie
Funkcja jest w postaci kanonicznej z p=2, q=3 i a=−1<0, więc ramiona idą w dół, a wierzchołek (2,3) jest najwyższym punktem wykresu.
Zdanie 1. Na lewo od wierzchołka parabola się wznosi: funkcja rośnie w przedziale (−∞,2⟩.
Zdanie 2. Największa wartość funkcji to 3, więc wartość 4 nie jest przyjmowana. Równanie f(x)=4 nie ma rozwiązań.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawny przedział (−∞,2⟩. 1 p. — poprawna liczba rozwiązań: 0. 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Podanie przedziału ⟨2,+∞) — to przedział, w którym funkcja maleje.
Podanie liczby rozwiązań 2 bez sprawdzenia, że 4 jest większe od największej wartości.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie przedziału monotoniczności funkcji kwadratowej i liczby rozwiązań równania f(x)=c na podstawie postaci kanonicznej
Zadanie 56.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja kwadratowa jest określona wzorem f(x)=2x2−12x+7. Zapisz wzór tej funkcji w postaci kanonicznej. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:f(x)=2(x−3)2−11
Rozwiązanie
Postać kanoniczna to f(x)=a(x−p)2+q. Współczynniki: a=2, b=−12, c=7.
p=2a−b=412=3
q=f(3)=2⋅9−12⋅3+7=18−36+7=−11
f(x)=2(x−3)2−11
Kontrola: 2(x−3)2−11=2x2−12x+18−11=2x2−12x+7.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie p=3. 1 p. — obliczenie q=−11. 1 p. — zapisanie wzoru f(x)=2(x−3)2−11. 0 p. — rozwiązanie, w którym nie wyznaczono poprawnie p.
Typowe błędy
Zapisanie f(x)=2(x+3)2−11 — zły znak w nawiasie.
Pominięcie współczynnika a przed nawiasem: (x−3)2−11.
Obliczenie q jako f(3)=2⋅32… z błędem w kolejności działań.
Sprawdzana umiejętność: przekształcanie funkcji kwadratowej z postaci ogólnej do kanonicznej
Zadanie 57.(0–4 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykres funkcji kwadratowej f(x)=x2+bx+c przechodzi przez punkty (0,3) oraz (1,0).
a) Wyznacz liczby b i c. b) Oblicz najmniejszą wartość funkcji f.
Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:a) b=−4, c=3 b) −1
Rozwiązanie
a) Punkt (0,3) leży na wykresie, więc f(0)=c=3.
Punkt (1,0) daje f(1)=0:
1+b+3=0⇒b=−4
Funkcja ma więc wzór f(x)=x2−4x+3.
b) Współczynnik przy x2 jest dodatni, więc najmniejszą wartość funkcja przyjmuje w wierzchołku:
p=24=2,q=f(2)=4−8+3=−1
Najmniejsza wartość funkcji f jest równa −1.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie c=3. 1 p. — wyznaczenie b=−4. 1 p. — wyznaczenie p=2 i stwierdzenie, że najmniejsza wartość jest w wierzchołku. 1 p. — obliczenie najmniejszej wartości −1. 0 p. — rozwiązanie bez poprawnego użycia obu punktów.
Typowe błędy
Podstawienie punktu (0,3) jako f(3)=0 — pomylenie kolejności współrzędnych.
Podanie jako odpowiedzi do b) argumentu 2 zamiast wartości −1.
Błąd znaku przy b: 1+b+3=0 daje b=−4, nie 4.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie współczynników funkcji kwadratowej z dwóch punktów wykresu i obliczanie jej najmniejszej wartości
Zadanie 58.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wykres funkcji f(x)=(x−1)2−4 przecina oś Oy w punkcie
A.(0,−4)
B.(0,−3)
C.(0,−1)
D.(0,3)
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Punkt przecięcia z osią Oy ma pierwszą współrzędną 0, a drugą jest f(0):
f(0)=(0−1)2−4=1−4=−3
Punkt to (0,−3).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przyjęcie drugiej współrzędnej wierzchołka za punkt przecięcia z osią Oy (wariant A).
Obliczenie (0−1)2=−1 i wynik −5, albo −1−4→ pominięcie −4 (wariant C).
Błąd znaku: 4−1=3 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie punktu przecięcia paraboli zapisanej w postaci kanonicznej z osią Oy
Zadanie 59.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Dana jest parabola o równaniu y=x2−2x+3.
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednią liczbę.
Parabola ta ma z prostą y=2 dokładnie ……… punkt(y) wspólny(e).
Parabola ta ma z prostą y=3 dokładnie ……… punkt(y) wspólny(e).
Odpowiedź
Odpowiedź:
1
2
Rozwiązanie
Punkty wspólne paraboli i prostej y=c to rozwiązania równania x2−2x+3=c.
Zdanie 1.x2−2x+3=2⇒x2−2x+1=0⇒(x−1)2=0. Jedno rozwiązanie x=1, czyli prosta dotyka paraboli w wierzchołku (1,2). Jeden punkt wspólny.
Zdanie 2.x2−2x+3=3⇒x2−2x=0⇒x(x−2)=0. Dwa rozwiązania: x=0 i x=2. Dwa punkty wspólne.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna liczba punktów dla prostej y=2: 1. 1 p. — poprawna liczba punktów dla prostej y=3: 2. 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Uznanie, że prosta pozioma ma z parabolą zawsze dwa punkty wspólne.
Przyjęcie, że prosta y=2 nie ma punktów wspólnych, bo „2 jest mniejsze niż 3”, bez policzenia wierzchołka.
Sprawdzana umiejętność: ustalanie liczby punktów wspólnych paraboli z prostą poziomą przez porównanie z wartością w wierzchołku i równanie kwadratowe
Zadanie 60.(0–4 pkt)Poziom trudności: trudne
Piłkę rzucono pionowo w górę. Jej wysokość (w metrach) nad ziemią po t sekundach od rzutu opisuje funkcja h(t)=−5t2+20t+1 dla t≥0 (do chwili upadku).
a) Oblicz największą wysokość, na jaką wzniosła się piłka. b) Wyznacz, w którym przedziale czasu piłka znajdowała się wyżej niż 16 m nad ziemią.
Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:a) 21 m b) między 1 s a 3 s po rzucie
Rozwiązanie
a) To funkcja kwadratowa z ramionami w dół, więc największą wartość ma w wierzchołku:
p=2⋅(−5)−20=2,h(2)=−20+40+1=21
Największa wysokość to 21 m (po 2 s).
b) Rozwiązujemy nierówność h(t)>16:
−5t2+20t+1>16⇒−5t2+20t−15>0⇒t2−4t+3<0
Dzielimy przez −5, więc odwracamy znak. Miejsca zerowe: Δ=16−12=4, t1=24−2=1, t2=24+2=3. Ramiona paraboli t2−4t+3 idą w górę, więc wartości ujemne są między miejscami zerowymi: 1<t<3.
Piłka była wyżej niż 16 m w czasie od 1 s do 3 s po rzucie.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie p=2 (momentu największej wysokości). 1 p. — obliczenie największej wysokości 21 m. 1 p. — zapisanie i sprowadzenie nierówności do postaci t2−4t+3<0 (lub równoważnej) oraz wyznaczenie miejsc zerowych 1 i 3. 1 p. — podanie przedziału 1<t<3. 0 p. — rozwiązanie, w którym nie ma poprawnie wykorzystanej funkcji h.
Typowe błędy
Podanie w a) czasu 2 s zamiast wysokości 21 m.
Przejście do nierówności bez odwrócenia znaku po podzieleniu przez −5 i odpowiedź „na zewnątrz” miejsc zerowych.
Zapisanie nierówności jako h(t)=16 i podanie dwóch chwil zamiast przedziału.
Sprawdzana umiejętność: analizowanie funkcji kwadratowej opisującej ruch rzuconego ciała: największa wysokość i czas przebywania powyżej zadanej wysokości
Zadanie 61.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Funkcję kwadratową f(x)=(x−2)(x+5) można zapisać w postaci ogólnej:
A.f(x)=x2+3x−10
B.f(x)=x2−3x−10
C.f(x)=x2+3x+10
D.f(x)=x2+7x−10
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Wymnażamy nawiasy, każdy składnik pierwszego przez każdy składnik drugiego:
(x−2)(x+5)=x2+5x−2x−10=x2+3x−10
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zły znak współczynnika przy x: −2x+5x policzone jako −3x (wariant B).
Zły znak wyrazu wolnego: (−2)⋅5=+10 (wariant C).
Dodanie liczb 2 i 5 zamiast ich odjęcia (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: przekształcanie funkcji kwadratowej z postaci iloczynowej do ogólnej
Zadanie 62.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Dana jest funkcja kwadratowa f(x)=x2−x−12.
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie liczby i wzór.
Miejscami zerowymi funkcji f są liczby ……… .
Wzór funkcji f w postaci iloczynowej to f(x)= ……… .
Odpowiedź
Odpowiedź:
−3 i 4
f(x)=(x+3)(x−4)
Rozwiązanie
Liczymy wyróżnik dla a=1, b=−1, c=−12:
Δ=(−1)2−4⋅1⋅(−12)=1+48=49,Δ=7
x1=21−7=−3,x2=21+7=4
Postać iloczynowa to a(x−x1)(x−x2) z a=1:
f(x)=(x+3)(x−4)
Kontrola: (x+3)(x−4)=x2−x−12.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne miejsca zerowe −3 i 4. 1 p. — poprawny wzór w postaci iloczynowej. 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Błąd znaku w −b: miejsca zerowe 3 i −4.
Zapisanie iloczynu jako (x−3)(x+4) — przepisanie miejsc zerowych bez zmiany znaku w nawiasie.
Pominięcie współczynnika a w postaci iloczynowej, gdy a=1 (tu nie dotyczy, ale to częsty błąd w pokrewnych zadaniach).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie miejsc zerowych funkcji kwadratowej z postaci ogólnej i zapisywanie jej w postaci iloczynowej
Zadanie 63.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja kwadratowa jest określona wzorem f(x)=−2x2+4x+6. Zapisz wzór tej funkcji w postaci iloczynowej. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:f(x)=−2(x−3)(x+1)
Rozwiązanie
Współczynniki: a=−2, b=4, c=6. Liczymy miejsca zerowe:
Δ=42−4⋅(−2)⋅6=16+48=64,Δ=8
x1=2⋅(−2)−4−8=−4−12=3,x2=2⋅(−2)−4+8=−44=−1
W postaci iloczynowej f(x)=a(x−x1)(x−x2) zostaje współczynnik a=−2:
f(x)=−2(x−3)(x+1)
Kontrola: −2(x2−2x−3)=−2x2+4x+6.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie Δ=64. 1 p. — obliczenie miejsc zerowych 3 i −1. 1 p. — zapisanie wzoru f(x)=−2(x−3)(x+1) (ze współczynnikiem a=−2). 0 p. — rozwiązanie bez poprawnie obliczonej wartości Δ.
Typowe błędy
Pominięcie współczynnika −2: (x−3)(x+1).
Błąd znaku w mianowniku 2a=−4 i zamiana miejsc zerowych na −3 i 1.
Błąd w Δ: −4⋅(−2)⋅6=−48 zamiast +48.
Sprawdzana umiejętność: zapisywanie funkcji kwadratowej o ujemnym współczynniku a w postaci iloczynowej
Zadanie 64.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Zbiorem rozwiązań nierówności x2−5x+6<0 jest
A.(−3,−2)
B.(−∞,2)∪(3,+∞)
C.(2,3)
D.⟨2,3⟩
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Najpierw miejsca zerowe x2−5x+6=0:
Δ=25−24=1,x1=25−1=2,x2=25+1=3
Ramiona paraboli y=x2−5x+6 idą w górę, więc wartości ujemne jest między miejscami zerowymi. Nierówność jest ostra, więc końce przedziału nie wchodzą:
x∈(2,3)
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Błędny znak miejsc zerowych (wariant A).
Wybranie zbioru na zewnątrz miejsc zerowych — to rozwiązanie nierówności z znakiem > (wariant B).
Domknięcie przedziału przy nierówności ostrej (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności kwadratowej z dodatnim współczynnikiem a (zbiór między miejscami zerowymi)
Zadanie 65.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Zbiorem rozwiązań nierówności x2−4x≥0 jest
A.(−∞,0⟩∪⟨4,+∞)
B.⟨0,4⟩
C.(−∞,0)∪(4,+∞)
D.⟨4,+∞)
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Wyłączamy x przed nawias: x(x−4)≥0. Miejsca zerowe: x=0 i x=4.
Ramiona paraboli y=x2−4x idą w górę, więc wartości nieujemne są na zewnątrz miejsc zerowych, łącznie z nimi (nierówność nieostra):
x∈(−∞,0⟩∪⟨4,+∞)
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Wybranie przedziału między miejscami zerowymi (wariant B).
Pominięcie końców przedziałów przy nierówności nieostrej (wariant C).
Skrócenie x2−4x≥0 przez x i utrata jednej z gałęzi rozwiązania (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności kwadratowej niepełnej z wyłączeniem x przed nawias (nierówność nieostra)
Zadanie 66.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Rozważmy nierówność x2−2x−8<0.
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie liczby.
Liczba wszystkich liczb całkowitych spełniających tę nierówność jest równa ……… .
Najmniejszą liczbą całkowitą spełniającą tę nierówność jest ……… .
Odpowiedź
Odpowiedź:
5
−1
Rozwiązanie
Miejsca zerowe: Δ=4+32=36, więc x1=22−6=−2 oraz x2=22+6=4.
Ramiona idą w górę, więc nierówność ujemna zachodzi między miejscami zerowymi: x∈(−2,4) — bez końców.
Liczby całkowite z tego przedziału: −1,0,1,2,3. Jest ich 5, a najmniejsza to −1 (liczba −2 nie należy do przedziału).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna liczba rozwiązań całkowitych: 5. 1 p. — poprawna najmniejsza liczba: −1. 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Włączenie końców przedziału: −2 i 4 (7 liczb).
Policzenie liczb w przedziale jako 4−(−2)=6.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie liczby i najmniejszej z liczb całkowitych spełniających nierówność kwadratową
Zadanie 67.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których nierówność x2−4x+m>0 jest spełniona przez każdą liczbę rzeczywistą x. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(4,+∞)
Rozwiązanie
Parabola y=x2−4x+m ma ramiona w górę. Leży w całości nad osią Ox (czyli wszystkie wartości są dodatnie) wtedy, gdy nie ma z nią punktów wspólnych, czyli gdy Δ<0.
Δ=(−4)2−4⋅1⋅m=16−4m
16−4m<0⇒m>4
Odpowiedź: m∈(4,+∞).
Dla m=4 mamy (x−2)2>0, co nie zachodzi dla x=2 — dlatego 4 nie należy do odpowiedzi.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — stwierdzenie, że warunkiem jest Δ<0 (ramiona w górę, brak punktów wspólnych z osią). 1 p. — zapisanie Δ=16−4m i nierówności 16−4m<0. 1 p. — rozwiązanie m>4 i podanie zbioru. 0 p. — rozwiązanie, w którym nie ma warunku na Δ.
Typowe błędy
Przyjęcie Δ≤0 i włączenie m=4 do odpowiedzi.
Rozwiązanie 16−4m<0 jako m<4 — brak odwrócenia znaku przy dzieleniu przez −4.
Warunek Δ>0 — to jest warunek na dwa miejsca zerowe, nie na dodatnie wartości.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wartości parametru, dla którego nierówność kwadratowa jest spełniona przez wszystkie liczby rzeczywiste
Zadanie 68.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Suma dwóch liczb rzeczywistych jest równa 12. Dla jakich liczb suma ich kwadratów jest najmniejsza? Oblicz tę najmniejszą sumę. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Dla liczb 6 i 6; najmniejsza suma kwadratów to 72.
Rozwiązanie
Jedną liczbę oznaczamy x, wtedy druga to 12−x. Suma kwadratów jako funkcja x:
S(x)=x2+(12−x)2=2x2−24x+144
To funkcja kwadratowa z ramionami w górę, więc najmniejszą wartość ma w wierzchołku:
p=2⋅224=6
Wtedy druga liczba to 12−6=6 oraz
S(6)=36+36=72
Suma kwadratów jest najmniejsza dla liczb 6 i 6 i wynosi 72.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie funkcji S(x)=x2+(12−x)2 i sprowadzenie do postaci 2x2−24x+144. 1 p. — wyznaczenie x=6 jako argumentu, dla którego funkcja ma najmniejszą wartość. 1 p. — podanie liczb 6 i 6 oraz sumy 72. 0 p. — rozwiązanie bez poprawnej funkcji S.
Typowe błędy
Błąd przy kwadracie różnicy: (12−x)2=144−x2 (brak wyrazu −24x).
Podanie tylko wartości x=6 albo tylko 72 — pytanie jest o oba.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie najmniejszej sumy kwadratów dwóch liczb o stałej sumie za pomocą funkcji kwadratowej
Zadanie 69.(0–4 pkt)Poziom trudności: trudne
Sklep sprzedaje tygodniowo 120 sztuk pewnego produktu po 10 zł za sztukę. Z doświadczenia wiadomo, że każda obniżka ceny o 1 zł zwiększa tygodniową sprzedaż o 30 sztuk.
Niech x oznacza obniżkę ceny w złotych, 0≤x<10. Wyznacz obniżkę, przy której tygodniowy przychód ze sprzedaży tego produktu będzie największy, i oblicz ten przychód. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Obniżka o 3 zł (cena 7 zł); największy przychód to 1470 zł.
Rozwiązanie
Po obniżce o x zł cena wynosi 10−x, a liczba sprzedanych sztuk 120+30x. Przychód to cena razy liczba sztuk:
To funkcja kwadratowa z ramionami w dół, więc największą wartość ma w wierzchołku:
p=2⋅(−30)−180=3
Liczba 3 należy do przedziału ⟨0,10). Obliczamy przychód:
P(3)=(10−3)(120+90)=7⋅210=1470
Największy przychód, 1470 zł, jest przy obniżce o 3 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie ceny 10−x i liczby sztuk 120+30x. 1 p. — zapisanie funkcji przychodu P(x)=−30x2+180x+1200 (lub w postaci iloczynu). 1 p. — wyznaczenie x=3 i sprawdzenie, że należy do dziedziny. 1 p. — obliczenie największego przychodu 1470 zł. 0 p. — rozwiązanie bez poprawnej funkcji przychodu.
Typowe błędy
Pomylenie przychodu z zyskiem albo liczeniem tylko ceny: 10−x.
Liczba sztuk 120−30x (znak minus) — obniżka ceny zwiększa sprzedaż.
Podanie jako odpowiedzi ceny 7 zł zamiast obniżki, o którą pytano.
Sprawdzana umiejętność: budowanie funkcji kwadratowej przychodu w zależności od obniżki ceny i wyznaczanie jej największej wartości
Zadanie 70.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Obwód prostokąta jest równy 20 cm. Największe możliwe pole takiego prostokąta jest równe
A.10 cm2
B.20 cm2
C.25 cm2
D.50 cm2
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Niech jeden bok ma x cm. Suma dwóch sąsiednich boków to połowa obwodu, czyli 10 cm, więc drugi bok ma 10−x cm.
P(x)=x(10−x)=−x2+10x
Ramiona paraboli idą w dół, więc największe pole jest w wierzchołku: p=2⋅(−1)−10=5.
P(5)=5⋅5=25
Największe pole ma kwadrat o boku 5 cm i wynosi ono 25 cm2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przyjęcie, że suma boków to 20 (cały obwód), co daje P=x(20−x) i wynik 100.
Podanie wartości p lub połowy obwodu jako pola (wariant A).
Pomnożenie 10⋅5 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie największego pola prostokąta o danym obwodzie
Zadanie 71.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Zbiorem wartości funkcji f(x)=−(x+3)2+2 jest przedział
A.(−∞,2⟩
B.⟨2,+∞)
C.⟨−3,+∞)
D.(−∞,−3⟩
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Wzór ma postać kanoniczną a(x−p)2+q z a=−1, p=−3, q=2. Współczynnik a jest ujemny, więc ramiona idą w dół, a największa wartość to q=2.
Zbiór wartości: (−∞,2⟩.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pomylenie kierunku ramion (wariant B).
Podanie jako zbioru wartości przedziału wyznaczonego przez p — to oś x, nie wartości (warianty C i D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie zbioru wartości funkcji kwadratowej w postaci kanonicznej o ramionach skierowanych w dół
Zadanie 72.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja kwadratowa jest określona wzorem f(x)=x2−4x+k. Wiadomo, że f(−1)=f(a) oraz a=−1. Zatem
A.a=1
B.a=3
C.a=4
D.a=5
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Parabola jest symetryczna względem prostej x=p, gdzie p=24=2. Dwa argumenty o tej samej wartości funkcji leżą symetrycznie względem tej prostej, więc ich średnia to 2:
2−1+a=2⇒a=5
Liczba k nie ma wpływu na położenie osi symetrii.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odbicie względem początku układu: a=1 (wariant A).
Wzięcie jako a samej osi symetrii zwiększonej o 1: a=3 (wariant B).
Wzięcie a=−b=4 (wariant C).
Sprawdzana umiejętność: wykorzystywanie symetrii paraboli względem osi do znalezienia argumentu o tej samej wartości funkcji
Zadanie 73.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja f jest określona wzorem
f(x)={x2−2xx−2dla x≤2dla x>2
Uzupełnij zdania. Wpisz odpowiednie liczby.
Wartość wyrażenia f(−1)+f(5) jest równa ……… .
Miejscami zerowymi funkcji f są liczby ……… .
Odpowiedź
Odpowiedź:
6
0 i 2
Rozwiązanie
Zdanie 1. Liczba −1 jest mniejsza od 2, więc używamy pierwszego wzoru: f(−1)=1+2=3. Liczba 5 jest większa od 2, więc używamy drugiego: f(5)=5−2=3. Suma: 3+3=6.
Zdanie 2. Szukamy zer osobno dla każdego wzoru i sprawdzamy, czy należą do jego przedziału.
Dla x≤2: x2−2x=x(x−2)=0 daje x=0 lub x=2 — obie liczby spełniają x≤2.
Dla x>2: x−2=0 daje x=2, ale 2>2 nie zachodzi — to rozwiązanie odpada (i tak już mamy x=2).
Miejsca zerowe: 0 i 2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna wartość wyrażenia: 6. 1 p. — poprawne miejsca zerowe 0 i 2. 0 p. — odpowiedzi niespełniające powyższych warunków.
Typowe błędy
Użycie jednego wzoru dla obu argumentów.
Podanie 0, 2 i jeszcze raz 2 jako trzech miejsc zerowych albo pominięcie 2 z pierwszego wzoru.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie wartości i miejsc zerowych funkcji określonej różnymi wzorami na dwóch przedziałach, w tym wzorem kwadratowym
Zadanie 74.(0–4 pkt)Poziom trudności: trudne
Wykres funkcji kwadratowej f(x)=x2+bx+c przecina oś Ox w punktach A=(−1,0) i B=(5,0). Punkt W jest wierzchołkiem paraboli.
Oblicz pole trójkąta ABW. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:27
Rozwiązanie
Współczynnik przy x2 jest równy 1, a miejsca zerowe to −1 i 5:
f(x)=(x+1)(x−5)=x2−4x−5
Wierzchołek: p=24=2 oraz q=f(2)=4−8−5=−9, czyli W=(2,−9).
Odcinek AB leży na osi Ox i ma długość ∣5−(−1)∣=6. Wysokość trójkąta opuszczona z W na oś Ox to odległość W od tej osi, czyli ∣−9∣=9.
P=21⋅6⋅9=27
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie wzoru funkcji w postaci iloczynowej (x+1)(x−5) (lub równoważnego układu równań na b i c). 1 p. — wyznaczenie wierzchołka W=(2,−9). 1 p. — wyznaczenie długości podstawy 6 i wysokości 9. 1 p. — obliczenie pola 27. 0 p. — rozwiązanie bez wyznaczenia współrzędnych wierzchołka.
Typowe błędy
Wzięcie jako wysokości liczby −9 — odległość nie może być ujemna.
Długość podstawy policzona jako 5−1=4 lub 5+1+1.
Pominięcie współczynnika 21 we wzorze na pole.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru funkcji kwadratowej z miejsc zerowych i współczynnika a oraz obliczanie pola trójkąta o wierzchołku w wierzchołku paraboli
Zadanie 75.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Funkcja kwadratowa jest określona wzorem f(x)=2(x−1)(x−5). Prawdziwe jest zdanie:
A.Funkcja f jest malejąca w przedziale (−∞,3⟩.
B.Funkcja f jest malejąca w przedziale ⟨1,5⟩.
C.Funkcja f jest rosnąca w przedziale (−∞,3⟩.
D.Funkcja f przyjmuje wartości dodatnie w przedziale (1,5).
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Miejsca zerowe 1 i 5, więc oś symetrii to x=21+5=3. Współczynnik a=2>0, więc ramiona idą w górę: na lewo od wierzchołka funkcja maleje, na prawo rośnie.
Funkcja maleje w (−∞,3⟩ — zdanie A jest prawdziwe.
Zdanie B jest fałszywe, bo w ⟨3,5⟩ funkcja rośnie. Zdanie C mówi odwrotnie niż trzeba. W zdaniu D: między miejscami zerowymi parabola z ramionami w górę leży pod osią, więc wartości są ujemne.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uznanie, że funkcja jest monotoniczna w całym przedziale między miejscami zerowymi (wariant B).
Pomylenie kierunku monotoniczności przy ramionach w górę (wariant C).
Pomylenie znaku wartości między miejscami zerowymi (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: określanie monotoniczności funkcji kwadratowej zapisanej w postaci iloczynowej
Zadanie 76.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Najmniejsza wartość funkcji kwadratowej f(x)=x2+6x+5 jest równa
A.−4
B.−3
C.5
D.9
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Ramiona idą w górę, więc najmniejsza wartość to druga współrzędna wierzchołka.
p=2−6=−3,q=f(−3)=9−18+5=−4
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie p=−3 (argumentu) zamiast wartości (wariant B).
Podanie wyrazu wolnego c=5, czyli wartości w x=0 (wariant C).
Błąd znaku w f(−3): 9+18+5 albo 9−18→9 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie najmniejszej wartości funkcji kwadratowej z postaci ogólnej
Zadanie 77.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykres funkcji f(x)=x2−4x+3 i wykres funkcji g(x)=x−1 przecinają się w dwóch punktach. Wyznacz współrzędne obu punktów. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:(1,0) i (4,3)
Rozwiązanie
Punkty wspólne mają równe wartości obu funkcji:
x2−4x+3=x−1⇒x2−5x+4=0
Δ=25−16=9,x1=25−3=1,x2=25+3=4
Drugie współrzędne liczymy ze wzoru prostej (prostszego): g(1)=0 oraz g(4)=3.
Kontrola z parabolą: f(1)=1−4+3=0, f(4)=16−16+3=3.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania x2−4x+3=x−1 i sprowadzenie do x2−5x+4=0. 1 p. — wyznaczenie x=1 i x=4. 1 p. — obliczenie drugich współrzędnych i podanie punktów (1,0), (4,3). 0 p. — rozwiązanie bez poprawnego równania.
Typowe błędy
Podanie samych odciętych 1 i 4 jako punktów.
Błąd przy przenoszeniu: −4x−x=−5x, 3+1=4 (a nie 2).
Przyrównanie f(x) do 0 zamiast do g(x).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie punktów wspólnych paraboli i prostej przez rozwiązanie równania kwadratowego
Zadanie 78.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których wierzchołek paraboli y=x2−2mx+4 leży na osi Ox. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m=−2 lub m=2
Rozwiązanie
Wierzchołek leży na osi Ox, gdy jego druga współrzędna jest równa 0. Parabola ma wtedy z osią Ox dokładnie jeden punkt wspólny, czyli Δ=0.
Δ=(−2m)2−4⋅1⋅4=4m2−16
4m2−16=0⇒m2=4⇒m=−2 lub m=2
Kontrola: dla m=2 mamy x2−4x+4=(x−2)2, wierzchołek (2,0); dla m=−2 mamy (x+2)2, wierzchołek (−2,0).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — stwierdzenie, że warunek to Δ=0 (lub q=0). 1 p. — zapisanie Δ=4m2−16 i równania 4m2−16=0. 1 p. — podanie obu wartości: m=−2 i m=2. 0 p. — rozwiązanie bez warunku na Δ albo q.
Typowe błędy
Podanie tylko m=2 — pominięcie ujemnego pierwiastka z m2=4.
Błąd w (−2m)2=−4m2 zamiast 4m2.
Warunek Δ>0 albo Δ<0 zamiast Δ=0.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wartości parametru, dla której wierzchołek paraboli leży na osi Ox
Część rozszerzona
Zadanie 79.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: łatwe
Wykres funkcji f(x)=x−32x+7 ma asymptotę pionową i asymptotę poziomą o równaniach
A.x=−3 i y=2
B.x=3 i y=2
C.x=3 i y=−37
D.x=2 i y=3
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Asymptota pionowa przechodzi przez liczbę, która nie należy do dziedziny. Mianownik zeruje się dla x−3=0, czyli x=3.
Asymptotę poziomą daje iloraz współczynników przy x, bo dla dużych ∣x∣ wyrazy wolne przestają mieć znaczenie:
x−32x+7=1−x32+x7∣x∣→∞12=2
Asymptoty mają równania x=3 i y=2.
Inny sposób
Po rozbiciu wzoru na postać kanoniczną hiperboli asymptoty widać od razu. Ponieważ 2x+7=2(x−3)+13, to
f(x)=x−32(x−3)+13=2+x−313
Wykres jest więc hiperbolą y=x13 przesuniętą o wektor [3,2], a jej asymptoty x=0 i y=0 przesuwają się na x=3 i y=2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zmiana znaku przy odczytywaniu asymptoty pionowej: z x−3 wyciągane x=−3 (wariant A).
Branie ilorazu wyrazów wolnych −37 zamiast współczynników przy x (wariant C).
Zamiana roli obu asymptot (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie równań asymptot wykresu funkcji homograficznej
Zadanie 80.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: łatwe
Wykres funkcji g jest obrazem wykresu funkcji f(x)=x3−2x+5 w symetrii względem osi Oy. Wzorem funkcji g jest
A.g(x)=−x3+2x+5
B.g(x)=−x3+2x−5
C.g(x)=x3−2x−5
D.g(x)=x3+2x+5
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Symetria względem osi Oy zmienia znak pierwszej współrzędnej każdego punktu, więc g(x)=f(−x).
g(x)=(−x)3−2⋅(−x)+5=−x3+2x+5
Znak zmieniają tylko te wyrazy, w których x występuje w potędze nieparzystej; wyraz wolny zostaje bez zmian.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Użycie wzoru g(x)=−f(x), czyli symetrii względem osi Ox (wariant C).
Zmiana znaku przy wszystkich wyrazach, razem z wyrazem wolnym (wariant B).
Zmiana znaku tylko przy wyrazie z x3 albo tylko przy wyrazie z x (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: zapisywanie wzoru funkcji, której wykres jest obrazem danego wykresu w symetrii względem osi Oy
Zadanie 81.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: łatwe
Funkcje f i g są określone dla każdej liczby rzeczywistej wzorami f(x)=2x−1 oraz g(x)=x2. Wartość (f∘g)(3), czyli f(g(3)), jest równa
A.9
B.17
C.25
D.36
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Przy zapisie f(g(3)) liczymy od środka: najpierw g, potem f.
g(3)=32=9
f(9)=2⋅9−1=17
Wartość złożenia jest równa 17.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zatrzymanie się na wartości funkcji wewnętrznej g(3)=9 (wariant A).
Złożenie w odwrotnej kolejności: g(f(3))=g(5)=25 (wariant C).
Pominięcie wyrazu −1 przy liczeniu wartości f, czyli (2⋅3)2=36 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: obliczanie wartości złożenia dwóch funkcji w punkcie z zachowaniem kolejności składania
Zadanie 82.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=x+23x−1 dla każdej liczby rzeczywistej x=−2. Zbiorem wartości funkcji f jest
A.R
B.R∖{−2}
C.R∖{−21}
D.R∖{3}
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Rozbijamy wzór tak, żeby x wystąpiło tylko w mianowniku. Ponieważ 3x−1=3(x+2)−7, to
f(x)=x+23(x+2)−7=3−x+27
Ułamek x+27 nie przyjmuje wartości 0, więc f(x) nie przyjmuje wartości 3. Każdą inną wartość przyjmuje, bo x+27 przebiega wszystkie liczby różne od zera.
Zbiorem wartości jest R∖{3}.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie dziedziny zamiast zbioru wartości (wariant B).
Wyrzucenie ilorazu wyrazów wolnych −21, czyli wartości f(0), zamiast poziomu asymptoty (wariant C).
Przyjęcie, że funkcja wymierna przyjmuje wszystkie wartości rzeczywiste (wariant A).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie zbioru wartości funkcji homograficznej
Zadanie 83.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=x2−4x. Funkcja g jest określona wzorem g(x)=f(∣x∣). Liczba miejsc zerowych funkcji g jest równa
A.1
B.2
C.3
D.4
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Podstawienie ∣x∣ w miejsce x daje g(x)=∣x∣2−4∣x∣=x2−4∣x∣, bo ∣x∣2=x2.
Szukamy rozwiązań równania ∣x∣(∣x∣−4)=0, czyli ∣x∣=0 lub ∣x∣=4.
∣x∣=0⇒x=0,∣x∣=4⇒x=−4 lub x=4
Funkcja g ma trzy miejsca zerowe: −4, 0 i 4.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie liczby miejsc zerowych funkcji f, czyli dwóch — bez uwzględnienia odbicia lewej części wykresu (wariant B).
Mechaniczne podwojenie liczby miejsc zerowych funkcji f, mimo że miejsce zerowe x=0 leży na osi symetrii i nie dubluje się (wariant D).
Uznanie, że g jest funkcją stale nieujemną o jednym miejscu zerowym w zerze (wariant A).
Sprawdzana umiejętność: odczytywanie liczby miejsc zerowych funkcji powstałej przez wstawienie wartości bezwzględnej w miejsce argumentu
Zadanie 84.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Liczba rozwiązań równania ∣x2−2x−3∣=4 jest równa
A.1
B.2
C.3
D.4
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Równanie z wartością bezwzględną rozbijamy na dwa przypadki.
x2−2x−3=4⇒x2−2x−7=0,Δ=4+28=32>0
Ten przypadek daje dwa rozwiązania.
x2−2x−3=−4⇒x2−2x+1=0⇒(x−1)2=0
Ten przypadek daje jedno rozwiązanie x=1; wartość −4 to najmniejsza wartość funkcji x2−2x−3, więc jest osiągana tylko w wierzchołku.
Razem są trzy rozwiązania.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Rozpatrzenie tylko przypadku x2−2x−3=4 (wariant B).
Założenie, że każdy z dwóch przypadków daje po dwa rozwiązania, bez policzenia wyróżnika w drugim (wariant D).
Uznanie, że drugi przypadek jest sprzeczny, bo prawa strona jest ujemna — a ujemna jest tam wartość wyrażenia pod modułem, nie wartość modułu; prowadzi to również do wariantu B.
Sprawdzana umiejętność: ustalanie liczby rozwiązań równania z wartością bezwzględną funkcji kwadratowej
Zadanie 85.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Funkcja g jest określona wzorem g(x)=x−16, a funkcja f wzorem f(x)=x−3x. Dziedziną funkcji h określonej wzorem h(x)=f(g(x)) jest zbiór
A.R∖{1,3}
B.R∖{1}
C.R∖{3}
D.R∖{1,4}
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Do dziedziny złożenia należą te x, dla których istnieje g(x) i dla których g(x) należy do dziedziny f. Dają to dwa warunki.
Pierwszy: x−1=0, czyli x=1.
Drugi: g(x)=3, bo f nie jest określona w trójce.
x−16=3⇒x−1=2⇒x=3
Wartość x=3 trzeba więc wykluczyć. Dziedziną jest R∖{1,3}.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Sprawdzenie tylko dziedziny funkcji wewnętrznej (wariant B).
Przeniesienie zastrzeżenia z dziedziny f wprost na x, bez rozwiązania równania g(x)=3 (wariant C).
Błąd rachunkowy w równaniu x−16=3: przyjęcie x−1=3 zamiast x−1=2 (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie dziedziny złożenia dwóch funkcji wymiernych
Zadanie 86.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=x−15x+3 dla każdej liczby rzeczywistej x=1. Zapisz wzór funkcji f w postaci f(x)=a+x−pk i podaj współrzędne wektora, o który trzeba przesunąć wykres funkcji y=xk, aby otrzymać wykres funkcji f. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:f(x)=5+x−18, wektor u=[1,5]
Rozwiązanie
Chcemy, żeby x zostało tylko w mianowniku, więc licznik rozbijamy na wielokrotność mianownika i resztę.
5x+3=5(x−1)+8
f(x)=x−15(x−1)+8=5+x−18
Mamy więc a=5, k=8, p=1. Zapis f(x)=x−18+5 oznacza przesunięcie wykresu y=x8 o 1 w prawo i o 5 w górę.
Wektor przesunięcia to u=[1,5].
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — rozbicie licznika i zapisanie wzoru w postaci f(x)=5+x−18. 1 p. — podanie wektora [1,5] zgodnego z otrzymanym wzorem. 0 p. — rozbicie licznika z błędną resztą (na przykład 5(x−1)+3) albo podanie wektora bez przekształcenia wzoru.
Typowe błędy
Reszta liczona jako 3 zamiast 8 — pominięcie, że z 5(x−1) „zabrano" −5.
Wektor [−1,5]: przeniesienie znaku z zapisu x−1 wprost do pierwszej współrzędnej.
Wektor [5,1] — zamiana kolejności współrzędnych.
Sprawdzana umiejętność: przedstawianie funkcji homograficznej w postaci przesuniętej hiperboli i podawanie wektora przesunięcia
Zadanie 87.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie ∣x2−6x+5∣=m ma dokładnie trzy rozwiązania. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:m=4
Rozwiązanie
Liczba rozwiązań to liczba punktów wspólnych wykresu y=∣x2−6x+5∣ z prostą poziomą y=m, więc wystarczy znać kształt tego wykresu.
Parabola y=x2−6x+5 ma miejsca zerowe 1 i 5 oraz wierzchołek
xw=26=3,yw=9−18+5=−4
Po nałożeniu wartości bezwzględnej część wykresu między miejscami zerowymi odbija się nad oś Ox i tworzy „garb" o wysokości 4, z wierzchołkiem w punkcie (3,4). Ramiona zewnętrzne biegną w górę od punktów (1,0) i (5,0).
Prosta y=m przecina ten wykres w trzech punktach dokładnie wtedy, gdy przechodzi przez wierzchołek garbu — wtedy daje jeden punkt na garbie i po jednym na każdym ramieniu zewnętrznym. Dla 0<m<4 punktów jest cztery, dla m>4 dwa, a dla m=0 dwa.
Zatem m=4.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie wierzchołka paraboli (3,−4) i stwierdzenie, że po odbiciu najwyższy punkt garbu ma drugą współrzędną 4. 1 p. — podanie m=4 z uzasadnieniem, że tylko ta wartość daje trzy punkty wspólne. 0 p. — podanie przedziału wartości m bez analizy liczby punktów wspólnych.
Typowe błędy
Podanie m=−4 — przeniesienie drugiej współrzędnej wierzchołka bez odbicia.
Podanie m=0: wtedy rozwiązaniami są tylko miejsca zerowe 1 i 5, czyli dwa.
Podanie przedziału (0,4) — to warunek na cztery rozwiązania, nie trzy.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie parametru, dla którego równanie z wartością bezwzględną funkcji kwadratowej ma zadaną liczbę rozwiązań
Zadanie 88.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Funkcje f i g są określone dla każdej liczby rzeczywistej wzorami f(x)=x−2 oraz g(x)=x2+3x. Wyznacz wzór funkcji h określonej wzorem h(x)=g(f(x)) i podaj wszystkie miejsca zerowe funkcji h. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:h(x)=x2−x−2; miejsca zerowe: −1 i 2
Rozwiązanie
W miejsce argumentu funkcji g wstawiamy cały wzór funkcji f.
h(x)=(x−2)2+3(x−2)
h(x)=x2−4x+4+3x−6=x2−x−2
Miejsca zerowe liczymy z postaci iloczynowej, bo trójmian rozkłada się bez wyróżnika:
x2−x−2=(x−2)(x+1)=0
Miejscami zerowymi są x=−1 i x=2.
Inny sposób
Można skorzystać z tego, że g(t)=t2+3t=t(t+3), i podstawić t=x−2 do postaci iloczynowej:
h(x)=(x−2)((x−2)+3)=(x−2)(x+1)
Miejsca zerowe widać wtedy od razu — x=2 i x=−1 — a wzór w postaci ogólnej dostajemy, wymnażając nawiasy: h(x)=x2−x−2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne podstawienie i doprowadzenie wzoru do postaci h(x)=x2−x−2. 1 p. — podanie obu miejsc zerowych: −1 i 2. 0 p. — złożenie w odwrotnej kolejności, czyli wyznaczenie f(g(x)).
Typowe błędy
Złożenie w odwrotnej kolejności: f(g(x))=x2+3x−2.
Błąd w rozwinięciu (x−2)2 — pominięcie wyrazu środkowego i otrzymanie x2+4.
Pominięcie nawiasu w drugim składniku i liczenie 3x zamiast 3(x−2).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru złożenia dwóch funkcji i jego miejsc zerowych
Zadanie 89.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wykres funkcji f(x)=x+cax+b ma asymptotę pionową o równaniu x=2 i asymptotę poziomą o równaniu y=−1 oraz przechodzi przez punkt P=(0,3). Wyznacz liczby a, b, c i podaj zbiór wartości funkcji f. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:a=−1, b=−6, c=−2; zbiór wartości: R∖{−1}
Rozwiązanie
Każdy z trzech warunków daje jedną z szukanych liczb, więc bierzemy je po kolei.
Asymptota pionowa przechodzi przez liczbę, dla której zeruje się mianownik. Z x=2 mamy 2+c=0, czyli
c=−2
Asymptota pozioma leży na wysokości ilorazu współczynników przy x, czyli y=1a=a. Z y=−1 mamy
a=−1
Punkt P daje f(0)=3:
f(0)=0+ca⋅0+b=−2b=3⇒b=−6
Zatem f(x)=x−2−x−6. Licznik zeruje się dla x=−6, a nie dla x=2, więc ułamek się nie skraca i funkcja naprawdę jest homograficzna.
Zbiorem wartości funkcji homograficznej są wszystkie liczby rzeczywiste poza wysokością asymptoty poziomej, czyli R∖{−1}.
Inny sposób
Zbiór wartości można wyznaczyć bez odwoływania się do asymptoty, rozwiązując równanie f(x)=y względem x. Dla f(x)=x−2−x−6 mamy
−x−6=y(x−2)⇒−x−6=yx−2y⇒x(y+1)=2y−6
x=y+12y−6
Wartość y należy do zbioru wartości dokładnie wtedy, gdy to równanie ma rozwiązanie. Dla y=−1 rozwiązanie istnieje i jest jedno. Dla y=−1 równanie przybiera postać x⋅0=−8, czyli jest sprzeczne.
Zbiorem wartości jest więc R∖{−1}.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie c=−2 z warunku na asymptotę pionową. 1 p. — wyznaczenie a=−1 z warunku na asymptotę poziomą. 1 p. — zapisanie warunku f(0)=3 i wyznaczenie b=−6. 1 p. — podanie zbioru wartości R∖{−1}. 0 p. — rozwiązanie, w którym żaden ze współczynników nie został wyznaczony z właściwego warunku.
Typowe błędy
Przyjęcie c=2 — przeniesienie liczby z równania asymptoty bez zmiany znaku.
Odczytanie asymptoty poziomej jako ilorazu wyrazów wolnych cb zamiast 1a.
Podanie jako zbioru wartości R∖{2}, czyli dziedziny.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie współczynników wzoru funkcji homograficznej z równań asymptot i punktu wykresu
Zadanie 90.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Rozwiąż nierówność x−2x+4≥3. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(2,5⟩
Rozwiązanie
Mianownika nie wolno pomnożyć na krzyż, bo nie znamy jego znaku. Przenosimy wszystko na jedną stronę i sprowadzamy do wspólnego mianownika; dziedziną jest x=2.
x−2x+4−3≥0
x−2x+4−3(x−2)≥0⇒x−210−2x≥0
Ułamek ma ten sam znak co iloczyn licznika i mianownika, więc rozwiązujemy nierówność
(10−2x)(x−2)≥0
Lewa strona jest trójmianem o miejscach zerowych 2 i 5 i o ujemnym współczynniku przy x2 (bo −2⋅1=−2), więc jest nieujemna między miejscami zerowymi: x∈⟨2,5⟩.
Uwzględniamy dziedzinę i odrzucamy x=2.
x∈(2,5⟩
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie założenia x=2 i przeniesienie wyrazów na jedną stronę. 1 p. — doprowadzenie nierówności do postaci x−210−2x≥0 albo równoważnej. 1 p. — rozwiązanie nierówności (10−2x)(x−2)≥0, czyli x∈⟨2,5⟩. 1 p. — podanie odpowiedzi x∈(2,5⟩ z wyłączonym końcem 2. 0 p. — pomnożenie obu stron przez x−2 bez rozpatrzenia znaku mianownika.
Typowe błędy
Pomnożenie obu stron przez x−2 i otrzymanie x≤5 bez żadnego ograniczenia z dołu.
Domknięcie przedziału w punkcie 2, mimo że tam funkcja nie jest określona.
Zgubienie zmiany znaku przy mnożeniu przez −1 i podanie dopełnienia (−∞,2)∪⟨5,+∞).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności wymiernej z uwzględnieniem znaku mianownika
Zadanie 91.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: łatwe
Punkt P=(3,−2) należy do wykresu funkcji f. Funkcja g jest określona wzorem g(x)=f(x−4)+5.
Który punkt należy do wykresu funkcji g?
A.(−1,3)
B.(7,3)
C.(7,−7)
D.(−1,−7)
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Wzór g(x)=f(x−4)+5 oznacza przesunięcie wykresu f o 4 jednostki w prawo i o 5 jednostek w górę. Wystarczy więc przesunąć punkt P w ten sam sposób.
Pierwsza współrzędna: 3+4=7.
Druga współrzędna: −2+5=3.
Można to sprawdzić podstawieniem: g(7)=f(7−4)+5=f(3)+5=−2+5=3.
Do wykresu g należy punkt (7,3).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odwrócenie kierunku przesunięcia w poziomie: x−4 czytane jako przesunięcie w lewo, co daje 3−4=−1 (warianty A i D). W poziomie wzór działa „na opak": minus w nawiasie oznacza ruch w prawo.
Odjęcie 5 zamiast dodania, bo „plus" traktowane jako coś niekorzystnego (warianty C i D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie punktu wykresu funkcji przesuniętej o wektor na podstawie znanego punktu wykresu wyjściowego
Zadanie 92.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Wykres funkcji f(x)=x2−6x+5 przesunięto o 2 jednostki w prawo, a następnie odbito symetrycznie względem osi Oy. Otrzymano wykres funkcji g.
Wzór funkcji g to
A.g(x)=x2−10x+21
B.g(x)=x2−2x−3
C.g(x)=x2+2x−3
D.g(x)=x2+10x+21
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Przekształcenia wykonujemy po kolei, na wzorze.
Przesunięcie o 2 w prawo to zamiana x na x−2:
f(x−2)=(x−2)2−6(x−2)+5=x2−4x+4−6x+12+5=x2−10x+21.
Symetria względem osi Oy to zamiana x na −x:
g(x)=(−x)2−10⋅(−x)+21=x2+10x+21.
Można sprawdzić na wierzchołku. Wierzchołek paraboli f to (3,−4). Po przesunięciu jest w punkcie (5,−4), po odbiciu w punkcie (−5,−4), a parabola y=x2+10x+21=(x+5)2−4 ma wierzchołek właśnie tam.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie odbicia i zatrzymanie się na x2−10x+21 (wariant A).
Przesunięcie w lewo zamiast w prawo: zamiana x na x+2 daje x2−2x−3 (wariant B).
Odwrócenie kolejności przekształceń: najpierw odbicie, potem przesunięcie w prawo daje x2+2x−3 (wariant C). Przy złożeniu przekształceń kolejność ma znaczenie.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru funkcji po złożeniu przesunięcia wzdłuż osi Ox i symetrii względem osi Oy
Zadanie 93.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Funkcja g jest określona wzorem g(x)=x2−6x+5.
Oblicz największą wartość funkcji g w przedziale ⟨1,5⟩ i podaj argument, dla którego ją przyjmuje.
Odpowiedź
Odpowiedź:Największa wartość to 4, przyjmowana dla x=3.
Rozwiązanie
Wartość bezwzględna zmienia znak wyrażenia tylko tam, gdzie jest ono ujemne, więc najpierw sprawdzamy znak wyrażenia pod modułem.
Rozkładamy trójmian: x2−6x+5=(x−1)(x−5). Jest to parabola z ramionami w górę i miejscami zerowymi 1 i 5, więc w przedziale ⟨1,5⟩ przyjmuje wartości niedodatnie.
Zatem w tym przedziale g(x)=−(x2−6x+5)=−x2+6x−5=4−(x−3)2.
Taka parabola ma ramiona w dół i wierzchołek w punkcie (3,4), a 3∈⟨1,5⟩.
Największa wartość funkcji g w tym przedziale to 4, przyjmowana dla x=3.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — stwierdzenie, że w przedziale ⟨1,5⟩ wyrażenie pod modułem jest niedodatnie, i zapisanie g(x)=−x2+6x−5 (albo wyznaczenie wartości wyrażenia pod modułem w wierzchołku, czyli −4). 1 p. — wyznaczenie największej wartości 4 dla x=3. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów.
Typowe błędy
Obliczanie wartości tylko na końcach przedziału: g(1)=g(5)=0, stąd wniosek „największa wartość to 0". Największa wartość leży wewnątrz przedziału, w wierzchołku.
Pozostawienie wyrażenia z minusem bez zmiany znaku: dla x=3 wyrażenie wynosi −4, a po wzięciu modułu 4, a nie −4.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie największej wartości funkcji z wartością bezwzględną z funkcji kwadratowej w przedziale domkniętym
Zadanie 94.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Wykres funkcji g(x)=x2−8x+19 powstał z wykresu funkcji f(x)=x2+px+q przez przesunięcie o wektor u=[3,−2].
Wyznacz liczby p i q.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:p=−2, q=6.
Rozwiązanie
Przesunięcie wykresu f o wektor [3,−2] oznacza przesunięcie o 3 w prawo i o 2 w dół, czyli
g(x)=f(x−3)−2.
Wzór na f dostajemy, cofając to przekształcenie: przesuwamy wykres g o 3 w lewo i o 2 w górę,
f(x)=g(x+3)+2.
Podstawiamy:
f(x)=(x+3)2−8(x+3)+19+2.
Rozwijamy: x2+6x+9−8x−24+21=x2−2x+6.
Porównujemy ze wzorem f(x)=x2+px+q i dostajemy p=−2 oraz q=6.
Inny sposób
Przesunięcie przenosi wierzchołek paraboli o ten sam wektor, a współczynnik przy x2 się nie zmienia.
Wierzchołek g: xw=28=4, yw=42−8⋅4+19=3, czyli (4,3).
Przed przesunięciem wierzchołek f był w punkcie (4−3,3+2)=(1,5), więc
f(x)=(x−1)2+5=x2−2x+6.
Stąd p=−2, q=6.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie związku między funkcjami, np. g(x)=f(x−3)−2 albo f(x)=g(x+3)+2 (albo wyznaczenie wierzchołka g i jego obrazu przy przesunięciu w przeciwną stronę). 1 p. — poprawne podstawienie i przekształcenie do postaci x2+… (albo wyznaczenie wierzchołka f jako (1,5)). 1 p. — wyznaczenie p=−2 i q=6. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów.
Typowe błędy
Cofnięcie przesunięcia w złą stronę: zapis f(x)=g(x−3)−2 prowadzi do x2−14x+50.
Rozwinięcie (x+3)2 jako x2+9 (pominięcie podwojonego iloczynu).
Dopasowanie p i q bez rozwinięcia wzoru, np. przyjęcie, że p=−8 i q=19 „bo tak jest w g".
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie współczynników funkcji kwadratowej, której wykres po przesunięciu o wektor jest wykresem danej funkcji
Zadanie 95.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: łatwe
Równanie x2−6x+m−1=0 z niewiadomą x ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste.
Wtedy
A.m<10
B.m≤10
C.m≥10
D.m>10
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Równanie kwadratowe ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste, gdy Δ>0.
Tu a=1, b=−6, c=m−1, więc
Δ=(−6)2−4⋅1⋅(m−1)=36−4m+4=40−4m.
Warunek 40−4m>0 daje 4m<40, czyli m<10.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Warunek Δ≥0 zamiast Δ>0: dla m=10 równanie ma jedno rozwiązanie podwójne, a nie dwa różne (wariant B).
Pomylenie kierunku nierówności, np. po dzieleniu przez ujemną liczbę lub przy przenoszeniu 4m na drugą stronę (warianty C i D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie zbioru wartości parametru, dla których równanie kwadratowe ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste
Zadanie 96.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Równanie x2−(m+2)x+m=0 ma dwa pierwiastki rzeczywiste x1 i x2.
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których x12+x22=12.
Odpowiedź
Odpowiedź:m=−4 lub m=2.
Rozwiązanie
Sumę kwadratów pierwiastków wyrażamy przez ich sumę i iloczyn, bo te wielkości znamy ze wzorów Viète'a.
Najpierw sprawdzamy, kiedy pierwiastki istnieją:
Δ=(m+2)2−4m=m2+4>0dla kaz˙dego m.
Z wzorów Viète'a: x1+x2=m+2 oraz x1x2=m.
x12+x22=(x1+x2)2−2x1x2=(m+2)2−2m=m2+2m+4.
Warunek m2+2m+4=12 daje m2+2m−8=0, czyli (m+4)(m−2)=0.
Zatem m=−4 lub m=2. Oba pierwiastki istnieją, bo Δ>0 dla każdego m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie x12+x22=(x1+x2)2−2x1x2 i doprowadzenie do równania m2+2m−8=0. 1 p. — rozwiązanie równania (m=−4 lub m=2) wraz z uzasadnieniem, że Δ>0 dla każdego m. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów.
Typowe błędy
Zapisanie x12+x22=(x1+x2)2 bez członu −2x1x2.
Pominięcie warunku Δ≥0 w ogóle. Tu akurat nic nie zmienia, ale w innych zadaniach potrafi wykluczyć jedno z rozwiązań.
Pomyłka znaku w x1+x2: wzór to −ab, a b=−(m+2), więc suma wynosi +(m+2).
Sprawdzana umiejętność: stosowanie wzorów Viète'a do wyznaczenia parametru przy warunku nałożonym na sumę kwadratów pierwiastków
Zadanie 97.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie
x2+(m+1)x+2m−2=0
ma dwa różne pierwiastki ujemne.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(1,3)∪(3,+∞).
Rozwiązanie
Dwa różne pierwiastki ujemne istnieją, gdy spełnione są trzy warunki naraz: Δ>0, suma pierwiastków jest ujemna i iloczyn pierwiastków jest dodatni.
Warunek 1. Dwa różne pierwiastki:
Δ=(m+1)2−4(2m−2)=m2−6m+9=(m−3)2>0⟺m=3.
Warunek 2. Suma ujemna: x1+x2=−(m+1)<0⟺m>−1.
Warunek 3. Iloczyn dodatni: x1x2=2m−2>0⟺m>1.
Część wspólna: m>1 i m=3.
Odpowiedź: m∈(1,3)∪(3,+∞).
Inny sposób
Trójmian da się rozłożyć: x2+(m+1)x+2m−2=(x+2)(x+m−1), bo (x+2)(x+m−1)=x2+(m+1)x+2m−2.
Pierwiastki to x1=−2 i x2=1−m. Pierwszy jest zawsze ujemny. Drugi jest ujemny, gdy 1−m<0, czyli m>1. Pierwiastki są różne, gdy 1−m=−2, czyli m=3.
Wynik ten sam: m∈(1,3)∪(3,+∞).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie warunku Δ>0, czyli m=3. 1 p. — zapisanie i rozwiązanie warunków dla sumy i iloczynu pierwiastków (m>−1 oraz m>1). 1 p. — wyznaczenie części wspólnej i zapisanie odpowiedzi m∈(1,3)∪(3,+∞). 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów.
Typowe błędy
Zastąpienie Δ>0 przez Δ≥0 i w efekcie zostawienie w odpowiedzi m=3, dla którego równanie ma jeden pierwiastek podwójny −2.
Pomylenie znaku w warunku dla sumy: x1+x2=−ab=−(m+1), a nie m+1.
Zapisanie odpowiedzi jako m>1 po zauważeniu, że m=3 „nie ma znaczenia", bo Δ=(m−3)2 jest nieujemne.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wartości parametru, dla których równanie kwadratowe ma dwa różne pierwiastki ujemne (delta, suma i iloczyn pierwiastków)
Zadanie 98.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Dla każdej liczby rzeczywistej m wykres funkcji f(x)=x2−2(m+1)x+m2 jest parabolą.
Wyznacz wszystkie wartości m, dla których wierzchołek tej paraboli leży na prostej o równaniu y=−x−2.
Odpowiedź
Odpowiedź:m=2.
Rozwiązanie
Wierzchołek zależy od m, więc najpierw wyznaczamy jego współrzędne w zależności od m, a potem żądamy, żeby spełniały równanie prostej.
Pierwsza współrzędna: xw=−2ab=22(m+1)=m+1.
Druga współrzędna:
yw=f(m+1)=(m+1)2−2(m+1)2+m2=m2−(m+1)2=−2m−1.
Wierzchołek (m+1,−2m−1) leży na prostej y=−x−2, gdy
−2m−1=−(m+1)−2,
czyli −2m−1=−m−3, a stąd m=2.
Sprawdzenie: dla m=2 mamy f(x)=x2−6x+4, wierzchołek (3,−5), a −3−2=−5.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie współrzędnych wierzchołka w zależności od m: (m+1,−2m−1). 1 p. — podstawienie do równania prostej i wyznaczenie m=2. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów.
Typowe błędy
Pominięcie dzielenia przez 2a we wzorze na xw: przyjęcie xw=−b=2(m+1) zamiast m+1.
Obliczenie yw ze wzoru −4aΔ z pomyłką w znaku Δ=4(m+1)2−4m2=8m+4.
Przyrównanie wartości yw do xw zamiast do −xw−2.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie parametru, dla którego wierzchołek paraboli leży na danej prostej
Zadanie 99.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Dane są funkcje f(x)=x2−2x oraz g(x)=x+3. Funkcja f∘g jest określona wzorem (f∘g)(x)=f(g(x)).
Wzór funkcji f∘g to
A.(f∘g)(x)=x2−x+3
B.(f∘g)(x)=x2−2x+3
C.(f∘g)(x)=x2+4x+3
D.(f∘g)(x)=x2+4x+9
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
W f(g(x)) w miejsce x we wzorze f wstawiamy całe wyrażenie g(x)=x+3.
f(x+3)=(x+3)2−2(x+3).
Rozwijamy: x2+6x+9−2x−6=x2+4x+3.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie funkcji zamiast złożenia: f(x)+g(x)=x2−x+3 (wariant A).
Podstawienie x+3 tylko w pierwszym składniku: (x+3)2−2x=x2+4x+9 (wariant D). Argument trzeba podstawić wszędzie, gdzie we wzorze stoi x.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru złożenia dwóch funkcji przez podstawienie wyrażenia do wzoru funkcji zewnętrznej
Zadanie 100.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Dane są funkcje f(x)=2x+1 oraz g(x)=x2.
Rozwiąż równanie f(g(x))=g(f(x)).
Odpowiedź
Odpowiedź:x=−2 lub x=0.
Rozwiązanie
Wzory obu złożeń wyznaczamy osobno, bo składanie funkcji nie jest przemienne.
Lewa strona: f(g(x))=2x2+1.
Prawa strona: g(f(x))=(2x+1)2=4x2+4x+1.
Przyrównujemy:
2x2+1=4x2+4x+1.
Przenosimy wszystko na jedną stronę: 2x2+4x=0, czyli 2x(x+2)=0.
Stąd x=0 lub x=−2.
Sprawdzenie dla x=−2: f(g(−2))=f(4)=9 oraz g(f(−2))=g(−3)=9.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie obu złożeń: 2x2+1 oraz 4x2+4x+1. 1 p. — rozwiązanie równania 2x2+4x=0 i podanie x=−2 oraz x=0. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów.
Skrócenie równania przez x i utrata rozwiązania x=0.
Policzenie tego samego złożenia dwa razy, bo „f∘g i g∘f to to samo".
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie równania, w którym porównuje się dwa złożenia tych samych funkcji w różnej kolejności
Zadanie 101.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Funkcja liniowa f(x)=ax+b spełnia warunek f(f(x))=4x−9 dla każdej liczby rzeczywistej x.
Wyznacz wzory wszystkich takich funkcji f.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:f(x)=2x−3 oraz f(x)=−2x+9.
Rozwiązanie
Wyznaczamy wzór złożenia f(f(x)) w zależności od a i b, a potem porównujemy go z danym wzorem. Równość ma zachodzić dla każdego x, więc muszą być równe współczynniki przy x oraz wyrazy wolne.
f(f(x))=a(ax+b)+b=a2x+ab+b.
Z równości a2x+ab+b=4x−9 dostajemy układ
a2=4,ab+b=−9.
Z pierwszego równania a=2 lub a=−2.
Dla a=2: 2b+b=−9, czyli 3b=−9, stąd b=−3.
Dla a=−2: −2b+b=−9, czyli −b=−9, stąd b=9.
Sprawdzenie: dla f(x)=2x−3 mamy 2(2x−3)−3=4x−9. Dla f(x)=−2x+9 mamy −2(−2x+9)+9=4x−9.
Są dwie takie funkcje: f(x)=2x−3 oraz f(x)=−2x+9.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie f(f(x))=a2x+ab+b. 1 p. — zapisanie układu a2=4 i ab+b=−9 oraz wyznaczenie a=2 lub a=−2. 1 p. — wyznaczenie b dla obu wartości a i podanie obu funkcji. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów.
Typowe błędy
Przyjęcie tylko a=2 i podanie jednej funkcji. Równanie a2=4 ma dwa rozwiązania i obie dają poprawną funkcję.
Błąd przy rozwijaniu: f(f(x))=a⋅ax+b zamiast a(ax+b)+b, co gubi składnik ab.
Porównanie tylko wyrazów wolnych albo tylko współczynników przy x.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie współczynników funkcji liniowej na podstawie wzoru jej złożenia z samą sobą
Zadanie 102.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: łatwe
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=3x+4 dla każdej liczby rzeczywistej x. Funkcja odwrotna f−1 jest określona wzorem
A.f−1(x)=3x−4
B.f−1(x)=3x+4
C.f−1(x)=3x+41
D.f−1(x)=−3x−4
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Funkcja odwrotna przypisuje wartości ten argument, z którego ta wartość powstała. Wystarczy więc rozwiązać równanie y=3x+4 względem x.
y=3x+4⇒3x=y−4⇒x=3y−4
Otrzymaną zależność zapisujemy już w zwykłym oznaczeniu, podstawiając x w miejsce y:
f−1(x)=3x−4
Sprawdzenie: f−1(f(x))=3(3x+4)−4=33x=x, czyli złożenie obu funkcji zwraca argument — tak właśnie ma działać funkcja odwrotna.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zmiana znaku przy przenoszeniu wyrazu wolnego: x=3y+4 (wariant B).
Mylenie funkcji odwrotnej z odwrotnością wartości, czyli f(x)1 (wariant C).
Odwracanie znaków współczynników zamiast rozwiązywania równania względem x (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru funkcji odwrotnej do funkcji liniowej
Zadanie 103.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: łatwe
Funkcja f jest odwracalna, a jej wykres przechodzi przez punkt P=(−2,7). Do wykresu funkcji f−1 należy punkt
A.(−2,7)
B.(7,−2)
C.(2,−7)
D.(−7,2)
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Punkt P=(−2,7) na wykresie funkcji f znaczy, że f(−2)=7.
Funkcja odwrotna odwraca to przypisanie: skoro f prowadzi od −2 do 7, to f−1 prowadzi od 7 do −2, czyli f−1(7)=−2.
Do wykresu funkcji f−1 należy więc punkt (7,−2).
Widać przy tym regułę: wykres funkcji odwrotnej powstaje z wykresu funkcji f przez symetrię względem prostej y=x, a ta symetria zamienia współrzędne każdego punktu miejscami.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przyjęcie, że wykresy f i f−1 mają te same punkty (wariant A).
Zmiana znaków współrzędnych zamiast ich zamiany, czyli symetria względem początku układu (wariant C).
Zmiana znaków po zamianie współrzędnych — jedno przekształcenie za dużo (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wskazywanie punktu wykresu funkcji odwrotnej na podstawie punktu wykresu funkcji wyjściowej
Zadanie 104.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=x2−4 dla x≥0. Wyznacz wzór funkcji odwrotnej f−1 i podaj jej dziedzinę. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:f−1(x)=x+4, dziedzina: ⟨−4,+∞)
Rozwiązanie
Najpierw wzór. Rozwiązujemy równanie y=x2−4 względem x:
x2=y+4⇒x=y+4albox=−y+4
Drugie rozwiązanie odrzucamy, bo dziedziną funkcji f jest półprosta x≥0, a wartości funkcji odwrotnej muszą w tej dziedzinie leżeć. Zostaje
f−1(x)=x+4
Teraz dziedzina. Dziedziną funkcji odwrotnej jest zbiór wartości funkcji f. Dla x≥0 wyrażenie x2 przebiega wszystkie liczby nieujemne, więc x2−4 przebiega przedział ⟨−4,+∞).
Dziedziną funkcji f−1 jest zatem ⟨−4,+∞) — ten sam warunek daje zresztą wymaganie x+4≥0 pod pierwiastkiem.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie wzoru f−1(x)=x+4 (z odrzuceniem pierwiastka z minusem). 1 p. — podanie dziedziny ⟨−4,+∞). 0 p. — podanie obu pierwiastków jako wzoru funkcji odwrotnej albo wzoru bez rozwiązania równania względem x.
Typowe błędy
Zostawienie wzoru f−1(x)=±x+4 — takie przypisanie nie jest funkcją.
Wzór f−1(x)=x−4 albo x+4: przeniesienie wyrazu wolnego poza pierwiastek.
Podanie jako dziedziny funkcji odwrotnej przedziału ⟨0,+∞), czyli dziedziny funkcji f.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wzoru i dziedziny funkcji odwrotnej do funkcji kwadratowej obciętej do półprostej
Zadanie 105.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=x−32x+1 dla każdej liczby rzeczywistej x=3. Wykaż, że funkcja f jest odwracalna, wyznacz wzór funkcji f−1 oraz podaj jej dziedzinę i zbiór wartości. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:f−1(x)=x−23x+1, dziedzina: R∖{2}, zbiór wartości: R∖{3}
Rozwiązanie
Odwracalność sprowadza się do tego, żeby równanie f(x)=y miało dla ustalonego y najwyżej jedno rozwiązanie. Rozwiążmy je więc względem x i zobaczmy, co wyjdzie.
x−32x+1=y
Mnożymy obie strony przez x−3, co wolno zrobić, bo x=3:
2x+1=y(x−3)⇒2x+1=yx−3y
Przenosimy wyrazy z x na jedną stronę:
2x−yx=−3y−1⇒x(2−y)=−3y−1⇒x(y−2)=3y+1
Dla y=2 dzielimy przez y−2 i dostajemy dokładnie jedno rozwiązanie:
x=y−23y+1
Dla y=2 równanie przybiera postać x⋅0=7, czyli jest sprzeczne — rozwiązania nie ma.
W obu przypadkach rozwiązań jest najwyżej jedno, więc żadnej wartości funkcja f nie przyjmuje dwa razy i funkcja jest odwracalna. Przy okazji widać, że jej zbiorem wartości jest R∖{2}.
Wzór funkcji odwrotnej zapisujemy w zwykłym oznaczeniu:
f−1(x)=x−23x+1
Dziedziną funkcji odwrotnej jest zbiór wartości funkcji f, czyli R∖{2}. Zbiorem wartości funkcji odwrotnej jest dziedzina funkcji f, czyli R∖{3}.
Sprawdzenie na jednej liczbie: f(0)=−31=−31, a f−1(−31)=−31−2−1+1=0. Zgadza się.
Inny sposób
Odwracalność można uzasadnić bez rozwiązywania równania z parametrem — wystarczy pokazać, że funkcja jest różnowartościowa, czyli że z równych wartości wynikają równe argumenty.
Niech a,b=3 i f(a)=f(b):
a−32a+1=b−32b+1
Mianowniki są różne od zera, więc mnożymy na krzyż:
(2a+1)(b−3)=(2b+1)(a−3)
2ab−6a+b−3=2ab−6b+a−3
Wyraz 2ab i liczba −3 skracają się z obu stron:
−6a+b=−6b+a⇒−7a=−7b⇒a=b
Funkcja jest więc różnowartościowa, a zatem odwracalna na swojej dziedzinie. Wzór funkcji odwrotnej i tak trzeba potem wyznaczyć tak jak wyżej, ale sam dowód odwracalności jest tą drogą krótszy.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania f(x)=y i doprowadzenie go do postaci x(y−2)=3y+1. 1 p. — uzasadnienie odwracalności: dla y=2 rozwiązanie jest dokładnie jedno, a dla y=2 równanie jest sprzeczne. 1 p. — podanie wzoru f−1(x)=x−23x+1. 1 p. — podanie dziedziny R∖{2} i zbioru wartości R∖{3}. 0 p. — rozwiązanie, w którym równanie nie zostało rozwiązane względem x.
Typowe błędy
Zapisanie wzoru funkcji odwrotnej jako 2x+1x−3, czyli odwrócenie ułamka zamiast rozwiązania równania względem x.
Zgubienie znaku przy przenoszeniu: x(y−2)=3y−1.
Zamiana dziedziny ze zbiorem wartości funkcji odwrotnej — liczbę wyłączoną z dziedziny f (czyli 3) uczeń wyłącza także z dziedziny f−1.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie funkcji odwrotnej do funkcji homograficznej wraz z jej dziedziną i zbiorem wartości
Zadanie 106.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: łatwe
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=x2−5x+6x−1. Dziedziną funkcji f jest zbiór
A.R
B.R∖{1}
C.R∖{2,3}
D.R∖{−3,−2}
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Ułamek ma sens, gdy jego mianownik jest różny od zera, więc szukamy liczb, dla których mianownik się zeruje, i je wykluczamy.
x2−5x+6=0
Δ=(−5)2−4⋅1⋅6=25−24=1,Δ=1
x1=25−1=2,x2=25+1=3
Mianownik zeruje się dla x=2 i x=3, więc te dwie liczby trzeba z dziedziny usunąć. Licznik nie nakłada żadnych warunków — wolno mu być zerem.
Dziedziną funkcji f jest R∖{2,3}.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Wykluczanie liczby, która zeruje licznik (wariant B) — tam ułamek przyjmuje wartość 0 i jest całkowicie poprawny.
Odczytanie pierwiastków z rozkładu (x−2)(x−3) ze zmienionym znakiem (wariant D).
Uznanie, że wielomian w mianowniku nie może się zerować, bo „to przecież parabola bez miejsc zerowych" (wariant A).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie dziedziny wyrażenia wymiernego, którego mianownik jest trójmianem kwadratowym
Zadanie 107.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Rozważmy równanie x−3x2−9=6. To równanie
A.ma dokładnie jedno rozwiązanie: x=3
B.ma dokładnie jedno rozwiązanie: x=−3
C.ma dokładnie dwa rozwiązania: x=3 i x=−3
D.nie ma rozwiązań
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Najpierw dziedzina — i właśnie od niej zależy tu odpowiedź. Mianownik zeruje się dla x=3, więc dziedziną równania jest R∖{3}.
Teraz skracamy ułamek. Licznik rozkładamy ze wzoru na różnicę kwadratów:
x−3x2−9=x−3(x−3)(x+3)=x+3dla x=3
Równanie przybiera postać
x+3=6⇒x=3
Otrzymana liczba nie należy jednak do dziedziny — dla x=3 wyjściowy ułamek nie ma sensu, bo w mianowniku stoi zero.
Równanie nie ma więc żadnego rozwiązania.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie x=3 jako rozwiązania (wariant A) — skrócenie ułamka bez wypisania dziedziny na początku.
Przyjęcie, że z licznika x2−9 bierze się oba miejsca zerowe (warianty B i C), choć równanie nie mówi, że ułamek jest równy zeru.
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie równania wymiernego z uwzględnieniem dziedziny po skróceniu ułamka
Zadanie 108.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż nierówność x2<x−31. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:x∈(−∞,0)∪(3,6)
Rozwiązanie
Dziedzina: x=0 i x=3.
Przez mianowniki nie wolno mnożyć, bo nie znamy ich znaków. Przenosimy więc wszystko na jedną stronę i sprowadzamy do jednego ułamka.
x2−x−31<0
x(x−3)2(x−3)−x<0⇒x(x−3)x−6<0
Ułamek i iloczyn licznika z mianownikiem mają ten sam znak, więc nierówność jest równoważna
(x−6)⋅x⋅(x−3)<0
Lewa strona to wielomian trzeciego stopnia o dodatnim współczynniku przy x3 i o trzech jednokrotnych pierwiastkach 0, 3, 6. Wykres przechodzi przez każdy z nich, a po prawej stronie, czyli dla x>6, leży nad osią. Idąc od prawej do lewej, znak zmienia się na każdym pierwiastku: dodatni na (6,+∞), ujemny na (3,6), dodatni na (0,3), ujemny na (−∞,0).
Wartości ujemne wielomian przyjmuje więc dla
x∈(−∞,0)∪(3,6)
Oba przedziały są otwarte, a liczby 0 i 3 i tak nie należą do dziedziny.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — przeniesienie na jedną stronę i sprowadzenie do jednego ułamka x(x−3)x−6<0. 1 p. — podanie zbioru rozwiązań (−∞,0)∪(3,6). 0 p. — pomnożenie nierówności przez mianowniki bez omówienia ich znaku.
Typowe błędy
Mnożenie obu stron przez x(x−3) bez rozpatrzenia znaku tego iloczynu — przy mnożeniu przez liczbę ujemną nierówność zmienia kierunek.
Zgubienie nawiasu w liczniku: 2x−3−x zamiast 2(x−3)−x.
Pominięcie przedziału (−∞,0) — sprawdzanie znaku tylko po prawej stronie od zera.
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności z dwoma ułamkami przez przeniesienie na jedną stronę i analizę znaku iloczynu
Zadanie 109.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Przenosimy wszystko na lewą stronę i sprowadzamy do wspólnego mianownika (x−2)(x+1):
x−2x+1−x+1x−3≥0
(x−2)(x+1)(x+1)2−(x−3)(x−2)≥0
Licznik rozwijamy osobno:
(x+1)2=x2+2x+1,(x−3)(x−2)=x2−5x+6
(x2+2x+1)−(x2−5x+6)=7x−5
Nierówność przybiera więc postać
(x−2)(x+1)7x−5≥0
Ułamek ma ten sam znak co iloczyn licznika i mianownika, a znak zero przyjmuje tam, gdzie zeruje się licznik. Nierówność jest zatem równoważna
(7x−5)(x−2)(x+1)≥0przy x=2,x=−1
Pierwiastki lewej strony to −1, 75 i 2, każdy jednokrotny, a współczynnik przy x3 jest dodatni. Dla x>2 wielomian jest dodatni i na każdym pierwiastku zmienia znak, więc jest: dodatni na (2,+∞), ujemny na (75,2), dodatni na (−1,75), ujemny na (−∞,−1).
Zostają przedziały, na których wielomian jest dodatni, plus pierwiastek 75, bo tam ułamek równa się zeru i nierówność nieostra jest spełniona. Liczb −1 i 2 dołączyć nie wolno — nie należą do dziedziny.
x∈(−1,75⟩∪(2,+∞)
Sprawdzenie na dwóch liczbach: dla x=0 lewa strona to −21, prawa −3, więc nierówność jest spełniona i 0 należy do zbioru rozwiązań. Dla x=1 lewa strona to −2, prawa −1, więc nierówność jest fałszywa i 1 do zbioru nie należy.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie dziedziny x=2, x=−1 i przeniesienie wszystkiego na jedną stronę. 1 p. — sprowadzenie do jednego ułamka i uproszczenie licznika do 7x−5. 1 p. — zapisanie równoważnej nierówności wielomianowej i wyznaczenie znaków na poszczególnych przedziałach. 1 p. — podanie zbioru rozwiązań (−1,75⟩∪(2,+∞) z poprawnymi rodzajami nawiasów. 0 p. — pomnożenie nierówności „na krzyż" bez omówienia znaków mianowników.
Typowe błędy
Mnożenie „na krzyż": (x+1)2≥(x−3)(x−2) bez sprawdzenia, czy mianowniki są dodatnie. Taki krok gubi cały przedział (−1,75⟩ albo dokłada fałszywe rozwiązania.
Zgubienie minusa przy odejmowaniu nawiasu: licznik wychodzi −3x+7 zamiast 7x−5.
Dołączenie liczb −1 i 2 do zbioru rozwiązań, bo nierówność jest nieostra.
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności wymiernej z ułamkami po obu stronach, prowadzącej do nierówności wielomianowej
Zadanie 110.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Koszt wyprodukowania n sztuk pewnego wyrobu wynosi 400+12n złotych, gdzie n jest dodatnią liczbą całkowitą. Średni koszt wyprodukowania jednej sztuki opisuje funkcja k(n)=n400+12n. Najmniejsza liczba sztuk, przy której średni koszt jednej sztuki jest mniejszy niż 20 zł, wynosi
A.20
B.34
C.50
D.51
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Zapisujemy warunek z treści jako nierówność:
n400+12n<20
Liczba n jest dodatnia, więc wolno przez nią pomnożyć obie strony bez zmiany kierunku nierówności:
400+12n<20n⇒400<8n⇒n>50
Szukamy najmniejszej liczby całkowitej spełniającej ten warunek. Nierówność jest ostra, więc n=50 nie wystarczy — dla n=50 średni koszt wynosi dokładnie 50400+600=20 zł.
Najmniejszą taką liczbą jest n=51. Sprawdzenie: k(51)=51400+612=511012≈19,84, czyli mniej niż 20 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odpowiedź 50 (wariant C): rozwiązanie nierówności nieostrej, czyli pominięcie słowa „mniejszy" na rzecz „nie większy".
Odpowiedź 34 (wariant B): dzielenie samego kosztu stałego przez koszt jednostkowy, 12400≈33,3, bez uwzględnienia progu 20 zł.
Odpowiedź 20 (wariant A): podanie progu kosztu w miejsce liczby sztuk.
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności z funkcją wymierną opisującą średni koszt jednostkowy
Zadanie 111.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Czas przejazdu trasy o długości 60 km z prędkością v km/h opisuje funkcja t(v)=v60. Rowerzysta przejechał tę trasę w jedną stronę ze stałą prędkością v km/h, a wracał ze stałą prędkością o 5 km/h mniejszą. Powrót zajął mu godzinę dłużej niż droga w jedną stronę. Oblicz v. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:v=20 km/h
Rozwiązanie
Czas powrotu to t(v−5), a czas jazdy w jedną stronę to t(v). Warunek „powrót o godzinę dłużej" zapisujemy więc jako
v−560−v60=1
Dziedzina: v>5, bo prędkość powrotna musi być dodatnia.
Mnożymy obie strony przez v(v−5), co jest liczbą dodatnią:
60v−60(v−5)=v(v−5)
60v−60v+300=v2−5v⇒v2−5v−300=0
Δ=25+1200=1225,Δ=35
v1=25−35=−15,v2=25+35=20
Prędkość jest dodatnia, więc v=−15 odrzucamy. Zostaje v=20 km/h.
Sprawdzenie: jazda w jedną stronę 2060=3 h, powrót 1560=4 h — różnica wynosi godzinę.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania v−560−v60=1 (albo równoważnego) i doprowadzenie go do postaci v2−5v−300=0. 1 p. — rozwiązanie równania i odrzucenie ujemnego pierwiastka, czyli podanie v=20 km/h. 0 p. — równanie zapisane z odwróconą różnicą czasów albo z prędkością powrotną v+5.
Typowe błędy
Odwrócenie różnicy: v60−v−560=1. Jazda z mniejszą prędkością trwa dłużej, więc od większego czasu odejmujemy mniejszy.
Dodanie 5 km/h do prędkości powrotnej zamiast odjęcia.
Podanie obu pierwiastków jako odpowiedzi, bez odrzucenia −15.
Sprawdzana umiejętność: układanie i rozwiązywanie równania wymiernego dla funkcji czasu przejazdu zależnej od prędkości
Zadanie 112.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Funkcja f jest określona wzorem f(x)=3+x−18 dla każdej liczby rzeczywistej x=1. Zbiorem wartości funkcji f w przedziale ⟨3,5⟩ jest
A.⟨5,7⟩
B.⟨3,5⟩
C.⟨2,4⟩
D.⟨523,317⟩
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Przedział ⟨3,5⟩ leży w całości po prawej stronie liczby 1, czyli w jednej gałęzi hiperboli. Na takiej gałęzi mianownik x−1 jest dodatni i rośnie, więc ułamek x−18 maleje, a razem z nim maleje cała funkcja f.
Funkcja malejąca na przedziale domkniętym przyjmuje największą wartość na lewym końcu, a najmniejszą na prawym:
f(3)=3+3−18=3+4=7
f(5)=3+5−18=3+2=5
Funkcja jest na tym przedziale ciągła i monotoniczna, więc przyjmuje wszystkie wartości między tymi dwiema liczbami.
Zbiorem wartości jest ⟨5,7⟩.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie przedziału argumentów ⟨3,5⟩ w miejsce zbioru wartości (wariant B).
Pominięcie wyrazu 3 i wyznaczenie zbioru wartości samego ułamka, czyli ⟨2,4⟩ (wariant C).
Liczenie wartości ze wzoru 3+x8, bez przesunięcia w mianowniku (wariant D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie zbioru wartości funkcji homograficznej w przedziale domkniętym z wykorzystaniem jej monotoniczności
Zadanie 113.(0–1 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Każda z poniższych funkcji jest określona dla każdej liczby rzeczywistej. Funkcją parzystą jest
A.f(x)=x3−4x
B.f(x)=x4−3x2+1
C.f(x)=x2+2x
D.f(x)=x2+1x
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Funkcja jest parzysta, gdy dla każdego argumentu x z dziedziny zachodzi f(−x)=f(x). Wszystkie cztery funkcje są określone w całym zbiorze R, który jest symetryczny względem zera, więc wystarczy policzyć f(−x).
Wariant A: (−x)3−4(−x)=−x3+4x=−(x3−4x). Wychodzi f(−x)=−f(x) — funkcja jest nieparzysta, nie parzysta.
Wariant B: (−x)4−3(−x)2+1=x4−3x2+1. Potęgi są parzyste, więc znak argumentu nie ma znaczenia i f(−x)=f(x). Ta funkcja jest parzysta.
Wariant C: (−x)2+2(−x)=x2−2x. To nie jest ani f(x), ani −f(x) — wystarczy wziąć x=1: f(1)=3, a f(−1)=−1. Funkcja nie jest ani parzysta, ani nieparzysta.
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Mylenie parzystości z nieparzystością i wskazanie wariantu A albo D, w których f(−x)=−f(x).
Uznanie, że o parzystości decyduje najwyższa potęga: w wariancie C wyraz 2x psuje symetrię, choć x2 ją ma.
Sprawdzanie warunku na jednej liczbie i uogólnianie — dla x=0 równość f(−x)=f(x) zachodzi w każdej z czterech funkcji.
Sprawdzana umiejętność: rozpoznawanie parzystości funkcji przez porównanie wzorów f(-x) i f(x)
Zadanie 114.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Dana jest funkcja f(x)=x2−43x−6. Wyznacz dziedzinę funkcji f i zapisz jej wzór w postaci uproszczonej.
Odpowiedź
Odpowiedź:D=R∖{−2,2}, f(x)=x+23 dla x=2.
Rozwiązanie
Mianownik nie może być równy 0: x2−4=0 dla x=±2, więc D=R∖{−2,2}. Licznik: 3x−6=3(x−2), mianownik: (x−2)(x+2). Po skróceniu przez x−2 (dla x=2): f(x)=x+23. Skrócenie nie zmienia dziedziny: punkt x=2 nadal jest wykluczony.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć dziedzinę funkcji wymiernej i uprościć jej wzór.
Zadanie 115.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykres funkcji f(x)=x−1a+b przechodzi przez punkty (2,5) i (3,3). Wyznacz a i b oraz podaj zbiór wartości funkcji f.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:a=4, b=1, zbiór wartości: R∖{1}.
Rozwiązanie
Z punktu (2,5): 1a+b=5. Z punktu (3,3): 2a+b=3. Odejmując drugie równanie od pierwszego: 2a=2, więc a=4, a wtedy b=5−4=1. Wzór: f(x)=x−14+1. Wyrażenie x−14 przyjmuje każdą wartość różną od 0, więc f przyjmuje każdą wartość różną od 1. Zbiór wartości: R∖{1}.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć współczynniki wzoru funkcji wymiernej z dwóch punktów jej wykresu i podać zbiór wartości.
Zadanie 116.(0–5 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Dana jest funkcja f(x)=x−1x+3. Wyznacz liczbę punktów wspólnych wykresu funkcji f z prostą y=mx w zależności od parametru m.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Dwa punkty wspólne: m∈(−∞,−7−43)∪(−7+43,0)∪(0,+∞). Jeden punkt: m=0 lub m=−7−43 lub m=−7+43. Brak punktów: m∈(−7−43,−7+43).
Rozwiązanie
Dziedzina: x=1. Równanie x−1x+3=mx jest równoważne x+3=mx(x−1) dla x=1, czyli mx2−(m+1)x−3=0. Sprawdzenie wykluczenia: dla x=1 lewa strona to m−(m+1)−3=−4=0, więc x=1 nigdy nie jest rozwiązaniem i żadnego pierwiastka nie trzeba odrzucać. Przypadek m=0: równanie −x−3=0 ma jedno rozwiązanie x=−3, więc jest jeden punkt wspólny. Przypadek m=0: równanie kwadratowe, Δ=(m+1)2+12m=m2+14m+1. Pierwiastki Δ: m=−7±43. Jest Δ>0 dla m<−7−43 lub m>−7+43 (dwa punkty), Δ=0 dla m=−7±43 (jeden punkt), Δ<0 dla −7−43<m<−7+43 (brak punktów). Ponieważ −7+43≈−0,07<0, liczba 0 leży w przedziale m>−7+43 (gdzie Δ>0), ale dla m=0 równanie nie jest kwadratowe i ma jedno rozwiązanie. Dlatego dwa punkty są dla m∈(−7+43,0)∪(0,+∞) oraz m<−7−43.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć liczbę punktów wspólnych prostej z hiperbolą w zależności od parametru, sprawdzając wykluczenia.
Zadanie 117.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Dana jest funkcja f(x)=x2−4x+3. Ile rozwiązań rzeczywistych ma równanie ∣f(x)∣=1?
Odpowiedź
Odpowiedź:3 rozwiązania.
Rozwiązanie
∣f(x)∣=1 oznacza f(x)=1 lub f(x)=−1. Równanie x2−4x+3=1, czyli x2−4x+2=0, ma Δ=8>0 i rozwiązania x=2±2. Równanie x2−4x+3=−1, czyli x2−4x+4=0, ma jedno rozwiązanie x=2. Rozwiązania są różne, więc razem są 3.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć liczbę rozwiązań równania z wartością bezwzględną wyrażenia kwadratowego dla ustalonej liczby.
Zadanie 118.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Dana jest funkcja f(x)=x2−4x+3. Wyznacz liczbę rozwiązań równania ∣f(x)∣=m w zależności od parametru m.
Zapis kanoniczny: f(x)=(x−2)2−1, wierzchołek (2,−1), miejsca zerowe 1 i 3. Wykres y=∣f(x)∣ powstaje z wykresu f przez odbicie części pod osią Ox w górę. Dla x∈(1,3) jest ∣f(x)∣=−f(x)=1−(x−2)2, a więc maksimum lokalne 1 w x=2. Poza przedziałem [1,3] funkcja rośnie do nieskończoności. Liczba rozwiązań to liczba punktów wspólnych wykresu y=∣f(x)∣ z poziomą prostą y=m: m<0 brak; m=0 dwa (x=1, x=3); 0<m<1 cztery (dwa w (1,3), po jednym na zewnątrz); m=1 trzy (jedno w x=2 oraz dwa zewnętrzne 2±2); m>1 dwa (tylko zewnętrzne).
Sprawdzana umiejętność: Określić liczbę rozwiązań równania |f(x)|=m w zależności od parametru m.
Zadanie 119.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Dana jest funkcja f(x)=x2−2x−3. Wyznacz liczbę rozwiązań równania f(∣x∣)=m w zależności od parametru m.
Funkcja g(x)=f(∣x∣)=x2−2∣x∣−3 jest parzysta. Dla x≥0 jest g(x)=(x−1)2−4 (wierzchołek (1,−4), g(0)=−3), a część dla x<0 jest odbiciem symetrycznym względem osi Oy. Wystarczy policzyć rozwiązania dla x≥0 i dodać symetryczne (ujemne), pamiętając, że x=0 nie ma pary. Dla x≥0 równanie (x−1)2−4=m ma: brak rozwiązań dla m<−4; jedno (x=1) dla m=−4; dwa dodatnie dla −4<m<−3; dla m=−3 rozwiązania x=0 i x=2; jedno dodatnie dla m>−3. Razem (z symetrią): m<−4 — 0; m=−4 — 2 (x=±1); −4<m<−3 — 4; m=−3 — 3 (x=0, x=±2); m>−3 — 2.
Sprawdzana umiejętność: Określić liczbę rozwiązań równania f(|x|)=m w zależności od parametru m.
Zadanie 120.(0–5 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie ∣x2−6x+5∣=m ma dokładnie trzy rozwiązania rzeczywiste. Dla każdej takiej wartości m podaj wszystkie rozwiązania.
x2−6x+5=(x−3)2−4, miejsca zerowe 1 i 5, wierzchołek (3,−4). Wykres y=∣x2−6x+5∣ ma w x=3 maksimum lokalne 4 (po odbiciu). Dokładnie trzy punkty wspólne z prostą y=m są dla m równego temu maksimum lokalnemu, czyli m=4 (dla 0<m<4 cztery, dla m>4 dwa, dla m=0 dwa). Dla m=4: x2−6x+5=4, czyli x2−6x+1=0, Δ=32, x=3±22; oraz x2−6x+5=−4, czyli (x−3)2=0, x=3. Razem trzy różne rozwiązania.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego równanie z wartością bezwzględną ma dokładnie trzy rozwiązania, i podać te rozwiązania.
Zadanie 121.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Wykres funkcji g otrzymano z wykresu funkcji f(x)=x1 przez przesunięcie o 2 jednostki w lewo, symetrię względem osi Ox i przesunięcie o 3 jednostki w górę. Zapisz wzór funkcji g i podaj równania asymptot jej wykresu.
Odpowiedź
Odpowiedź:g(x)=−x+21+3; asymptoty: x=−2 i y=3.
Rozwiązanie
Przesunięcie w lewo o 2: x+21. Symetria względem Ox: −x+21. Przesunięcie w górę o 3: g(x)=−x+21+3. Asymptota pionowa: x=−2 (zero mianownika), asymptota pozioma: y=3.
Sprawdzana umiejętność: Opisać przekształcenie wykresu funkcji 1/x i podać asymptoty wykresu po przekształceniu.
Zadanie 122.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Dana jest funkcja f(x)=x2−2x. Wykres funkcji g jest symetryczny do wykresu f względem osi Ox, a wykres funkcji h jest symetryczny do wykresu f względem początku układu współrzędnych. Zapisz wzory funkcji g i h oraz podaj zbiór wartości funkcji g.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:g(x)=−x2+2x, h(x)=−x2−2x, zbiór wartości funkcji g: (−∞,1].
Rozwiązanie
Symetria względem Ox: g(x)=−f(x)=−x2+2x. Symetria względem początku: h(x)=−f(−x)=−((−x)2−2(−x))=−(x2+2x)=−x2−2x. Funkcja g jest parabolą o ramionach w dół i wierzchołku w x=1, g(1)=1, więc jej zbiór wartości to (−∞,1].
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć wzory funkcji po symetriach względem osi i początku układu oraz zbiór wartości.
Zadanie 123.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wykres funkcji g otrzymano z wykresu funkcji f(x)=2x przez przesunięcie o 2 jednostki w prawo, symetrię względem osi Ox i przesunięcie o 3 jednostki w górę. Zapisz wzór funkcji g, podaj równanie asymptoty poziomej i zbiór wartości, a następnie oblicz miejsce zerowe funkcji g i współrzędną punktu przecięcia wykresu z osią Oy.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:g(x)=−2x−2+3; asymptota y=3; zbiór wartości (−∞,3); miejsce zerowe x=2+log23; g(0)=411.
Rozwiązanie
Przesunięcie w prawo o 2: 2x−2. Symetria względem Ox: −2x−2. Przesunięcie w górę o 3: g(x)=−2x−2+3. Skoro 2x−2>0, to g(x)<3 i g(x) dąży do 3 przy x→−∞, więc asymptota pozioma to y=3, a zbiór wartości to (−∞,3). Miejsce zerowe: −2x−2+3=0, 2x−2=3, x−2=log23, x=2+log23. Przecięcie z Oy: g(0)=−2−2+3=−41+3=411.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć miejsce zerowe, punkt przecięcia z osią i zbiór wartości funkcji wykładniczej po przekształceniach.
Zadanie 124.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, korzystając z definicji monotoniczności, że funkcja f(x)=x−12 jest malejąca w przedziale (1,+∞).
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Dla 1<x1<x2 jest f(x1)>f(x2).
Rozwiązanie
Niech 1<x1<x2. Wtedy f(x1)−f(x2)=x1−12−x2−12=(x1−1)(x2−1)2(x2−1)−2(x1−1)=(x1−1)(x2−1)2(x2−x1). Licznik jest dodatni, bo x2>x1, a mianownik jest dodatni, bo x1>1 i x2>1. Zatem f(x1)−f(x2)>0, czyli f(x1)>f(x2). Funkcja jest malejąca w (1,+∞).
Sprawdzana umiejętność: Wykazać z definicji, że funkcja wymierna jest malejąca w podanym przedziale.
Zadanie 125.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Zbadaj, które z podanych funkcji są parzyste, które nieparzyste, a które nie są ani parzyste, ani nieparzyste: f(x)=x2+1x3, g(x)=x4−3∣x∣, h(x)=x2+x.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:f jest nieparzysta, g jest parzysta, h nie jest ani parzysta, ani nieparzysta.
Rozwiązanie
Wszystkie trzy funkcje mają dziedzinę R, która jest symetryczna względem 0. f(−x)=(−x)2+1(−x)3=−x2+1x3=−f(x), więc f jest nieparzysta. g(−x)=(−x)4−3∣−x∣=x4−3∣x∣=g(x), więc g jest parzysta. h(1)=2, h(−1)=0. Ponieważ h(−1)=h(1) i h(−1)=−h(1), funkcja h nie jest ani parzysta, ani nieparzysta.
Sprawdzana umiejętność: Zbadać parzystość i nieparzystość funkcji o podanych wzorach.
Zadanie 126.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wykaż, korzystając z definicji monotoniczności, że funkcja f(x)=x+x1 jest rosnąca w przedziale [1,+∞).
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Dla 1≤x1<x2 jest f(x2)>f(x1).
Rozwiązanie
Niech 1≤x1<x2. Wtedy f(x2)−f(x1)=x2−x1+x21−x11=(x2−x1)+x1x2x1−x2=(x2−x1)(1−x1x21). Pierwszy czynnik jest dodatni. Ponieważ x1≥1 i x2>x1≥1, jest x1x2>1, więc x1x21<1 i drugi czynnik jest dodatni. Iloczyn jest dodatni, więc f(x2)>f(x1) i funkcja jest rosnąca w [1,+∞).
Sprawdzana umiejętność: Wykazać z definicji, że funkcja x+1/x jest rosnąca w przedziale [1,∞).
Zadanie 127.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
W hodowli początkowo jest 500 bakterii, a ich liczba podwaja się co 3 godziny. Liczbę bakterii po t godzinach opisuje wzór N(t)=500⋅23t. Po ilu godzinach liczba bakterii przekroczy 8000?
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Po więcej niż 12 godzinach.
Rozwiązanie
Warunek: 500⋅23t>8000, czyli 23t>16=24. Funkcja wykładnicza o podstawie 2 jest rosnąca, więc 3t>4, czyli t>12. Liczba bakterii przekroczy 8000 po upływie więcej niż 12 godzin (dokładnie po 12 godzinach jest ich dokładnie 8000).
Sprawdzana umiejętność: Zastosować model wykładniczy i rozwiązać nierówność wykładniczą w zadaniu z kontekstu.
Zadanie 128.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Dana jest funkcja f(x)=log2(x+3)−1. Wyznacz dziedzinę funkcji f i jej miejsce zerowe, a następnie rozwiąż nierówność f(x)≤2.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:D=(−3,+∞); miejsce zerowe x=−1; f(x)≤2 dla x∈(−3,5].
Rozwiązanie
Dziedzina: x+3>0, czyli x>−3. Miejsce zerowe: log2(x+3)=1, x+3=2, x=−1 (należy do dziedziny). Nierówność: log2(x+3)−1≤2, czyli log2(x+3)≤3. Funkcja log2 jest rosnąca, więc x+3≤23=8, czyli x≤5. Uwzględniając dziedzinę: x∈(−3,5].
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć dziedzinę, miejsce zerowe i rozwiązać nierówność dla funkcji logarytmicznej po przekształceniu.
Zadanie 129.(0–6 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Dla każdej liczby rzeczywistej m funkcja f jest określona wzorem f(x)=x2−2mx+m2−m. Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których najmniejsza wartość funkcji f w przedziale ⟨0,2⟩ jest równa 1.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m=21−5 lub m=25+13.
Rozwiązanie
f(x)=(x−m)2−m, parabola o ramionach w górę i wierzchołku w x=m. Najmniejsza wartość w przedziale ⟨0,2⟩ zależy od położenia m. Przypadek 1: m∈⟨0,2⟩. Najmniejsza wartość to f(m)=−m. Warunek −m=1 daje m=−1, co nie należy do ⟨0,2⟩. Brak rozwiązań. Przypadek 2: m<0. Funkcja jest rosnąca w przedziale, najmniejsza wartość to f(0)=m2−m. Warunek m2−m=1, czyli m2−m−1=0, m=21±5. Warunek m<0 spełnia m=21−5≈−0,62. Przypadek 3: m>2. Funkcja jest malejąca w przedziale, najmniejsza wartość to f(2)=4−4m+m2−m=m2−5m+4. Warunek m2−5m+4=1, czyli m2−5m+3=0, m=25±13. Warunek m>2 spełnia m=25+13≈4,30 (25−13≈0,70 odrzucamy).
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć wartość parametru, dla której najmniejsza wartość funkcji kwadratowej w przedziale jest równa danej liczbie, rozważając położenie wierzchołka.
Zadanie 130.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rolnik ma 60 m siatki i chce ogrodzić prostokątny wybieg przy długim murze (siatka tworzy trzy boki, czwarty bok to mur). Oblicz wymiary wybiegu o największym polu i to pole.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Boki prostopadłe do muru po 15 m, bok równoległy 30 m, pole 450 m².
Rozwiązanie
Niech x oznacza długość boku prostopadłego do muru, a y boku równoległego. Siatka: 2x+y=60, czyli y=60−2x, przy 0<x<30. Pole: P(x)=x(60−2x)=−2x2+60x. Parabola o ramionach w dół ma wierzchołek w x=2⋅(−2)−60=15∈(0,30). Wtedy y=60−30=30, a P(15)=−2⋅225+900=450 m².
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć największe pole prostokąta przy ograniczonej długości ogrodzenia, korzystając z funkcji kwadratowej.
Używamy plików cookies, żeby strona działała poprawnie i żebyśmy wiedzieli, które treści
są dla Was przydatne. Statystyki możesz odrzucić — strona zadziała tak samo. Polityka prywatności