W tej książce: pitagoras, zadanie-praktyczne, obwod, pole, prostokat, kwadrat, trapez, trojkat-rownoramienny, trojkat-rownoboczny, twierdzenie-odwrotne. 51 zadań z rozwiązaniami krok po kroku.
Zadanie 1.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Pionowy słup jest przytrzymywany linką. Jeden koniec linki przymocowano do słupa na wysokości 2,4 m, a drugi do kołka wbitego w poziomy grunt w odległości 1,8 m od podstawy słupa. Linka jest naciągnięta prosto.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość linki jest równa
A.0,6 m
B.1,6 m
C.3 m
D.4,2 m
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Słup jest pionowy, a grunt poziomy, więc słup, grunt i linka tworzą trójkąt prostokątny. Linka leży naprzeciw kąta prostego, czyli jest przeciwprostokątną — to ona jest najdłuższym bokiem.
Oznaczmy długość linki przez d. Z twierdzenia Pitagorasa:
d2=2,42+1,82
d2=5,76+3,24=9
d=9=3
Linka ma długość 3 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie długości zamiast dodania kwadratów: 2,4−1,8=0,6 — wariant A. Uczeń nie zauważył, że linka musi być dłuższa od każdego z pozostałych boków.
Odjęcie kwadratów: 5,76−3,24=2,52≈1,6 — wariant B. Wzór zastosowany mechanicznie, bez rozpoznania, który bok jest przeciwprostokątną.
Dodanie samych długości: 2,4+1,8=4,2 — wariant D. Najczęstszy błąd w tym typie zadania.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie długości przeciwprostokątnej, gdy dane są obie przyprostokątne, w sytuacji praktycznej
Zadanie 2.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przy wejściu do sklepu jest stopień o pionowej ściance i wysokości 0,7 m. Jako najazd ustawiono deskę o długości 2,5 m: jej górny koniec leży na krawędzi stopnia, a dolny na poziomym chodniku.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Odległość dolnego końca deski od ścianki stopnia, mierzona po chodniku, jest równa
A.2,4 m
B.2,6 m
C.3,2 m
D.6,25 m
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Ścianka stopnia jest pionowa, a chodnik poziomy, więc deska jest przeciwprostokątną trójkąta prostokątnego o przyprostokątnych: wysokości stopnia i szukanej odległości.
Oznaczmy szukaną odległość przez x. Z twierdzenia Pitagorasa:
x2+0,72=2,52
x2+0,49=6,25
x2=6,25−0,49=5,76
Zauważmy, że 2,42=5,76, więc
x=5,76=2,4
Dolny koniec deski leży 2,4 m od ścianki stopnia.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie kwadratów zamiast odjęcia: 6,25+0,49=6,74≈2,6 — wariant B. Uczeń nie sprawdził, który bok jest przeciwprostokątną.
Dodanie długości: 2,5+0,7=3,2 — wariant C. Wynik większy od długości deski, więc już sam zapis powinien zapalić lampkę.
Zatrzymanie się na 6,25, czyli podanie kwadratu długości deski — wariant D. Zapomniany pierwiastek i pomylone dane.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie długości przyprostokątnej, gdy dane są przeciwprostokątna i druga przyprostokątna
Zadanie 3.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Działka ma kształt prostokąta o bokach 60 m i 80 m. Przez działkę poprowadzono prostą ścieżkę łączącą dwa przeciwległe narożniki.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość tej ścieżki jest równa
A.20 m
B.100 m
C.140 m
D.10 000 m
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Ścieżka jest przekątną prostokąta. Przekątna dzieli prostokąt na dwa trójkąty prostokątne, w których boki prostokąta są przyprostokątnymi, a przekątna — przeciwprostokątną.
Oznaczmy długość ścieżki przez d. Z twierdzenia Pitagorasa:
d2=602+802
d2=3600+6400=10000
d=10000=100
Ścieżka ma długość 100 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie długości boków: 80−60=20 — wariant A.
Dodanie długości boków: 60+80=140 — wariant C. Uczeń nie zauważył, że droga na skos jest krótsza niż wzdłuż dwóch boków.
Zatrzymanie się na d2=10000 i podanie tej liczby jako wyniku — wariant D. Zapomniany pierwiastek.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie długości przekątnej prostokąta z długości jego boków
Zadanie 4.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Ekran monitora ma kształt prostokąta. Jego szerokość jest równa 36 cm, a przekątna 39 cm.
Oblicz wysokość tego ekranu. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:15 cm
Rozwiązanie
Szerokość, wysokość i przekątna ekranu tworzą trójkąt prostokątny, w którym przekątna jest przeciwprostokątną, bo leży naprzeciw kąta prostego między bokami ekranu.
Oznaczmy wysokość przez h. Z twierdzenia Pitagorasa:
h2+362=392
h2+1296=1521
h2=1521−1296=225
h=225=15
Ekran ma wysokość 15 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania h2+362=392 albo h2=392−362. 1 p. — obliczenie h=15. 0 p. — brak poprawnego równania wiążącego boki ekranu z przekątną.
Typowe błędy
Dodanie kwadratów zamiast odjęcia — wynik większy od przekątnej, co jest niemożliwe w prostokącie.
Odjęcie samych długości: 39−36=3.
Zatrzymanie się na h2=225 i podanie tej liczby jako wysokości.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie drugiego boku prostokąta, gdy dane są jeden bok i przekątna
Zadanie 5.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Flaga ma kształt prostokąta o dłuższym boku 2,4 m i przekątnej 2,6 m. Brzeg flagi obszyto taśmą.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Na obszycie całego brzegu flagi zużyto taśmy o długości
A.3,4 m
B.4,8 m
C.5,2 m
D.6,8 m
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Najpierw krótszy bok. Boki prostokąta i przekątna tworzą trójkąt prostokątny, w którym przekątna jest przeciwprostokątną. Oznaczmy krótszy bok przez b:
b2+2,42=2,62
b2=6,76−5,76=1
b=1
Taśma biegnie wzdłuż całego brzegu, czyli po obwodzie prostokąta:
2⋅(2,4+1)=2⋅3,4=6,8
Zużyto 6,8 m taśmy.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zapomniane podwojenie: 2,4+1=3,4 — wariant A. Uczeń policzył połowę obwodu.
Obliczenie obwodu tylko z dłuższego boku: 2⋅2,4=4,8 — wariant B. Uczeń zgubił krótszy bok, który dopiero trzeba było policzyć.
Krótszy bok policzony jako różnica długości: 2,6−2,4=0,2, a stąd obwód 2⋅(2,4+0,2)=5,2 — wariant C.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie obwodu prostokąta, gdy dane są jeden bok i przekątna
Zadanie 6.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Płytka podłogowa ma kształt kwadratu o boku 30 cm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość przekątnej tej płytki jest równa
A.152 cm
B.302 cm
C.60 cm
D.1800 cm
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Przekątna dzieli kwadrat na dwa trójkąty prostokątne, w których oba boki kwadratu są przyprostokątnymi, a przekątna — przeciwprostokątną.
Oznaczmy przekątną przez d. Z twierdzenia Pitagorasa:
d2=302+302=900+900=1800
Rozkładamy 1800 tak, żeby wyciągnąć pierwiastek:
d=1800=900⋅2=302
Przekątna płytki ma długość 302 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podstawienie do wzoru połowy boku: 152 — wariant A.
Potraktowanie przekątnej jako sumy dwóch boków: 30+30=60 — wariant C. Przekątna jest krótsza od drogi po dwóch bokach.
Zatrzymanie się na d2=1800 — wariant D. Zapomniany pierwiastek.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie długości przekątnej kwadratu z długości jego boku
Zadanie 7.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Taca ma kształt kwadratu, którego przekątna ma długość 12 cm.
Oblicz pole tej tacy. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:72 cm2
Rozwiązanie
Oznaczmy bok kwadratu przez a. Przekątna jest przeciwprostokątną trójkąta prostokątnego o obu przyprostokątnych długości a, więc
a2+a2=122
2a2=144
a2=72
Pole kwadratu jest równe a2, więc nie trzeba liczyć samego boku — wystarczy ta liczba.
Pole tacy jest równe 72 cm2.
Inny sposób
Przekątne kwadratu dzielą go na cztery przystające trójkąty prostokątne. Każdy z nich ma przyprostokątne długości 6 cm, bo przekątne kwadratu przecinają się w połowie i pod kątem prostym. Pole jednego trójkąta to 21⋅6⋅6=18 cm2, a cały kwadrat ma pole 4⋅18=72 cm2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania a2+a2=122 albo 2a2=144. 1 p. — obliczenie pola równego 72. 0 p. — brak poprawnego powiązania przekątnej z bokiem kwadratu.
Typowe błędy
Przyjęcie, że bok kwadratu jest połową przekątnej: a=6, a stąd pole 36 cm2. Warto zapytać ucznia, czy droga po dwóch bokach, czyli 6+6=12 cm, może być równa drodze na skos.
Potraktowanie przekątnej jako boku: pole 144 cm2.
Niepotrzebne wyciąganie pierwiastka a=72 i gubienie się w rachunku zamiast odczytania pola wprost z a2.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie pola kwadratu, gdy dana jest długość jego przekątnej
Zadanie 8.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Rabata ma kształt kwadratu o obwodzie 48 m. Wzdłuż jednej z przekątnych rabaty ułożono rząd kamieni.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość tego rzędu kamieni jest równa
A.62 m
B.12 m
C.122 m
D.24 m
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Z obwodu wyznaczamy bok kwadratu:
a=48:4=12
Przekątna jest przeciwprostokątną trójkąta prostokątnego o przyprostokątnych długości 12 m każda:
d2=122+122=288
d=288=144⋅2=122
Rząd kamieni ma długość 122 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podzielenie obwodu przez 8 zamiast przez 4: bok 6 m, a stąd 62 — wariant A.
Podanie samego boku zamiast przekątnej: 12 m — wariant B. Uczeń zatrzymał się po pierwszym kroku.
Potraktowanie przekątnej jako sumy dwóch boków: 12+12=24 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie przekątnej kwadratu, gdy dany jest jego obwód
Zadanie 9.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Namiot ma przednią ścianę w kształcie trójkąta równoramiennego. Każde z ramion ma długość 13 dm, a podstawa 10 dm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Wysokość tej ściany, mierzona od podstawy do wierzchołka, jest równa
A.8 dm
B.12 dm
C.18 dm
D.144 dm
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Wysokość trójkąta równoramiennego opuszczona na podstawę dzieli ją na dwie równe części, więc powstaje trójkąt prostokątny o przyprostokątnych: wysokości i połowie podstawy, z ramieniem jako przeciwprostokątną.
Połowa podstawy:
10:2=5
Oznaczmy wysokość przez h. Z twierdzenia Pitagorasa:
h2+52=132
h2=169−25=144
h=144=12
Wysokość ściany namiotu jest równa 12 dm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie samych długości: 13−5=8 — wariant A.
Dodanie: 13+5=18 — wariant C. Wysokość nie może być dłuższa od ramienia.
Zatrzymanie się na h2=144 — wariant D. Zapomniany pierwiastek.
Użycie całej podstawy zamiast jej połowy: 169−100=69 — wynik brzydki, co samo w sobie jest sygnałem, że coś poszło nie tak.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie wysokości trójkąta równoramiennego, gdy dane są ramię i podstawa
Zadanie 10.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Żagiel ma kształt trójkąta równoramiennego o ramionach długości 25 dm. Wysokość żagla, opuszczona z wierzchołka między ramionami na podstawę, jest równa 24 dm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość podstawy żagla jest równa
A.14 dm
B.25 dm
C.48 dm
D.49 dm
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Wysokość opuszczona na podstawę dzieli trójkąt równoramienny na dwa trójkąty prostokątne. W każdym z nich przyprostokątnymi są wysokość i połowa podstawy, a przeciwprostokątną ramię.
Oznaczmy połowę podstawy przez x. Z twierdzenia Pitagorasa:
x2+242=252
x2=625−576=49
x=49=7
To dopiero połowa podstawy, więc podstawa jest dwa razy dłuższa:
2⋅7=14
Podstawa żagla ma długość 14 dm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie długości ramienia zamiast podstawy: 25 dm — wariant B. Uczeń pomylił, który odcinek jest szukany.
Podwojenie wysokości zamiast połowy podstawy: 2⋅24=48 — wariant C.
Dodanie długości: 25+24=49 — wariant D. Podstawa wyszłaby wtedy dłuższa od obu ramion razem, a tak zbudowanego trójkąta nie ma.
Zatrzymanie się na x=7, czyli podanie połowy podstawy zamiast całej.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie długości podstawy trójkąta równoramiennego, gdy dane są ramię i wysokość
Zadanie 11.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Znak drogowy ma kształt trójkąta równobocznego o boku 6 dm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Wysokość tego trójkąta jest równa
A.3 dm
B.32 dm
C.33 dm
D.27 dm
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
W trójkącie równobocznym wysokość opuszczona na bok dzieli go na połowy, więc powstaje trójkąt prostokątny o przyprostokątnych: wysokości i połowie boku, z bokiem trójkąta jako przeciwprostokątną.
Połowa boku:
6:2=3
Oznaczmy wysokość przez h. Z twierdzenia Pitagorasa:
h2+32=62
h2=36−9=27
h=27=9⋅3=33
Wysokość znaku jest równa 33 dm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie połowy boku jako wysokości: 3 dm — wariant A. Wysokość musi być dłuższa od połowy boku, bo leży naprzeciw większego kąta.
Użycie wzoru na przekątną kwadratu: 32 — wariant B. Najczęstsze pomieszanie dwóch zapamiętanych wzorów.
Zatrzymanie się na h2=27 — wariant D. Zapomniany pierwiastek.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie wysokości trójkąta równobocznego z długości jego boku
Zadanie 12.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Klomb ma kształt trójkąta równobocznego. Wysokość tego trójkąta jest równa 53 m.
Oblicz pole klombu. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:253 m2
Rozwiązanie
Oznaczmy bok trójkąta przez a. Wysokość dzieli bok, na który jest opuszczona, na połowy, więc powstaje trójkąt prostokątny o przyprostokątnych h i 2a, z bokiem a jako przeciwprostokątną:
(2a)2+h2=a2
Podstawiamy h=53, czyli h2=25⋅3=75:
4a2+75=a2
Przenosimy 4a2 na prawą stronę:
75=a2−4a2=43a2
a2=100,a=10
Zostaje pole trójkąta, czyli połowa iloczynu boku i wysokości na ten bok:
P=21⋅10⋅53=253
Pole klombu jest równe 253 m2.
Inny sposób
Kto pamięta wzór na wysokość trójkąta równobocznego, h=2a3, może pominąć układanie równania z twierdzenia Pitagorasa — ten wzór bierze się właśnie z tego twierdzenia, tylko raz policzonego na ogólnym boku.
Podstawiamy daną wysokość:
53=2a3
Mnożymy obie strony przez 2 i dzielimy przez 3:
a=32⋅53=10
Dalej tak samo: P=21⋅10⋅53=253 m2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie zależności wiążącej bok, jego połowę i wysokość. 1 p. — obliczenie długości boku a=10. 1 p. — obliczenie pola 253. 0 p. — brak poprawnej zależności wiążącej wysokość z bokiem trójkąta.
Typowe błędy
Przyjęcie, że wysokość jest równa połowie boku, czyli a=103.
Potraktowanie wysokości jako boku trójkąta i policzenie pola z dwóch wysokości.
Pomnożenie boku przez wysokość bez dzielenia przez dwa.
Zgubienie pierwiastka w ostatnim rachunku i podanie pola 25 m2.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie boku i pola trójkąta równobocznego, gdy dana jest jego wysokość
Zadanie 13.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Rozważamy cztery trójkąty. Poniżej podano długości boków każdego z nich, wyrażone w centymetrach.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Trójkątem prostokątnym jest trójkąt o bokach
A.4, 5, 6
B.5, 7, 9
C.7, 8, 12
D.6, 8, 10
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Z twierdzenia odwrotnego do twierdzenia Pitagorasa trójkąt jest prostokątny dokładnie wtedy, gdy kwadrat najdłuższego boku jest równy sumie kwadratów dwóch pozostałych. Sprawdzamy więc każdą trójkę, zawsze porównując kwadrat największej liczby z sumą kwadratów dwóch mniejszych.
Dla boków 4, 5, 6:
42+52=16+25=41,62=36
Dla boków 5, 7, 9:
52+72=25+49=74,92=81
Dla boków 7, 8, 12:
72+82=49+64=113,122=144
Dla boków 6, 8, 10:
62+82=36+64=100,102=100
Tylko w ostatnim przypadku liczby są równe, więc prostokątny jest trójkąt o bokach 6, 8, 10 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Porównywanie sum samych długości, a nie ich kwadratów — wtedy „pasuje" trójka 4, 5, 6, bo liczby są kolejne.
Dodanie kwadratów dwóch dowolnych boków, nie dwóch krótszych. Przy trójce 7, 8, 12 daje to 64+144 i nic z tego nie wynika.
Przyjęcie, że wystarczy, żeby liczby były „ładne" albo kolejne.
Sprawdzana umiejętność: rozpoznawanie trójkąta prostokątnego na podstawie długości jego boków
Zadanie 14.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Działka ma kształt trójkąta o bokach długości 24 m, 32 m i 40 m. Właściciel twierdzi, że dwa krótsze boki działki są do siebie prostopadłe.
Uzasadnij, że właściciel ma rację. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:Tak — ponieważ 242+322=402, trójkąt jest prostokątny, a kąt prosty leży między bokami długości 24 m i 32 m.
Rozwiązanie
Korzystamy z twierdzenia odwrotnego do twierdzenia Pitagorasa: jeśli kwadrat najdłuższego boku równa się sumie kwadratów dwóch pozostałych, to trójkąt jest prostokątny, a kąt prosty leży naprzeciw najdłuższego boku.
Liczymy sumę kwadratów dwóch krótszych boków:
242+322=576+1024=1600
Liczymy kwadrat najdłuższego boku:
402=1600
Obie liczby są równe, więc trójkąt jest prostokątny. Kąt prosty leży naprzeciw boku długości 40 m, czyli między bokami długości 24 m i 32 m — a to właśnie dwa krótsze boki działki.
Właściciel ma rację.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie 242+322=1600 oraz 402=1600. 1 p. — wniosek z twierdzenia odwrotnego: kąt prosty leży między bokami 24 m i 32 m. 0 p. — sprawdzenie warunku bez wniosku albo wniosek bez rachunku.
Typowe błędy
Sprawdzenie warunku z niewłaściwym bokiem w roli najdłuższego, na przykład porównanie 242+402 z 322.
Zapisanie samego rachunku bez zdania, co z niego wynika — za to nie ma drugiego punktu, bo zadanie prosi o uzasadnienie.
Powołanie się na twierdzenie Pitagorasa zamiast na twierdzenie do niego odwrotne. Tu z długości boków wnioskujemy o kącie, a nie odwrotnie.
Sprawdzana umiejętność: uzasadnianie, że kąt w trójkącie jest prosty, za pomocą twierdzenia odwrotnego do twierdzenia Pitagorasa
Zadanie 15.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dwa boki trójkąta mają długości 9 cm i 12 cm, a trzeci bok jest najdłuższy.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Trójkąt jest prostokątny, gdy trzeci bok ma długość
A.15 cm
B.16 cm
C.18 cm
D.21 cm
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Trzeci bok jest najdłuższy, więc gdyby trójkąt był prostokątny, to on leżałby naprzeciw kąta prostego i byłby przeciwprostokątną. Oznaczmy go przez c i skorzystajmy z twierdzenia Pitagorasa:
c2=92+122
c2=81+144=225
c=225=15
Trzeci bok ma długość 15 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie długości zamiast kwadratów: 9+12=21 — wariant D. Taki trójkąt w ogóle by nie istniał, bo dwa krótsze boki musiałyby się zrosnąć w odcinek.
Podwojenie krótszego boku: 2⋅9=18 — wariant C.
Zgadywanie „okrągłej" liczby trochę większej od 12 — wariant B. Warto pokazać, że dla 16 wychodzi 81+144=225=256.
Sprawdzana umiejętność: wskazywanie trzeciej długości, przy której trójkąt o dwóch danych bokach jest prostokątny
Zadanie 16.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Rowerzysta wyruszył z przystanku i przejechał 0,7 km na północ, a potem 2,4 km na wschód.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Odległość rowerzysty od przystanku w linii prostej jest równa
A.1,7 km
B.2,5 km
C.3,1 km
D.6,25 km
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Kierunek północny jest prostopadły do wschodniego, więc dwa odcinki trasy i odcinek łączący przystanek z końcem trasy tworzą trójkąt prostokątny. Szukana odległość leży naprzeciw kąta prostego, czyli jest przeciwprostokątną.
Oznaczmy ją przez d. Z twierdzenia Pitagorasa:
d2=0,72+2,42
d2=0,49+5,76=6,25
d=6,25=2,5
Rowerzysta jest 2,5 km od przystanku.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie długości odcinków: 2,4−0,7=1,7 — wariant A.
Dodanie długości odcinków: 2,4+0,7=3,1 — wariant C. Uczeń podał długość przejechanej trasy, a nie odległość w linii prostej.
Zatrzymanie się na d2=6,25 — wariant D. Zapomniany pierwiastek.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie odległości w linii prostej po przebyciu drogi w dwóch prostopadłych kierunkach
Zadanie 17.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Na poziomym placu stoją dwa pionowe maszty wysokości 4 m i 10 m, w odległości 8 m od siebie. Szczyty masztów połączono prostym kablem.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość kabla jest równa
A.2 m
B.6 m
C.10 m
D.14 m
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Prowadzimy od szczytu niższego masztu odcinek poziomy do wyższego masztu. Powstaje trójkąt prostokątny: jedna przyprostokątna to odległość masztów, czyli 8 m, druga to różnica wysokości masztów, a przeciwprostokątną jest kabel.
Różnica wysokości:
10−4=6
Oznaczmy długość kabla przez k. Z twierdzenia Pitagorasa:
k2=82+62=64+36=100
k=100=10
Kabel ma długość 10 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie odległości masztów od wysokości wyższego: 10−8=2 — wariant A.
Podanie samej różnicy wysokości: 10−4=6 — wariant B. Uczeń zatrzymał się po pierwszym kroku.
Dodanie długości: 8+6=14 — wariant D.
Użycie sumy wysokości masztów (14 m) zamiast ich różnicy jako przyprostokątnej.
Sprawdzana umiejętność: wyodrębnianie trójkąta prostokątnego z sytuacji opisanej słowami i obliczanie jego przeciwprostokątnej
Zadanie 18.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Plac ma kształt prostokąta o bokach 20 m i 21 m. Z jednego narożnika placu do przeciwległego można przejść po chodnikach biegnących wzdłuż dwóch boków albo na skos, ścieżką poprowadzoną przez środek placu.
Oblicz, o ile metrów droga na skos jest krótsza od drogi po chodnikach. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:O 12 m
Rozwiązanie
Droga po chodnikach to suma długości dwóch boków placu:
20+21=41
Droga na skos to przekątna prostokąta. Przekątna jest przeciwprostokątną trójkąta prostokątnego o przyprostokątnych długości 20 m i 21 m:
d2=202+212=400+441=841
d=841=29
Zostaje porównać obie drogi:
41−29=12
Droga na skos jest krótsza o 12 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie, że droga po chodnikach jest równa 20+21=41 m. 1 p. — obliczenie przekątnej placu d=29 m. 1 p. — obliczenie różnicy dróg równej 12 m. 0 p. — brak poprawnego powiązania przekątnej z bokami placu.
Typowe błędy
Podanie samej długości przekątnej i uznanie zadania za skończone — pytanie dotyczy różnicy dróg.
Policzenie różnicy odwrotnie, czyli 29−41, i podanie wyniku ujemnego.
Przyjęcie, że przekątna jest równa połowie obwodu placu.
Zgubienie pierwiastka i próba odejmowania 841−41.
Sprawdzana umiejętność: porównywanie drogi po przekątnej prostokąta z drogą wzdłuż dwóch jego boków
Zadanie 19.(0–2 pkt)Poziom trudności: trudne
Blat stołu ma kształt trapezu prostokątnego. Jego podstawy mają długości 17 dm i 12 dm, a krótsze ramię, prostopadłe do obu podstaw, ma długość 12 dm.
Oblicz długość dłuższego ramienia blatu. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:13 dm
Rozwiązanie
Z końca krótszej podstawy prowadzimy odcinek prostopadły do dłuższej podstawy. Odcina on od trapezu trójkąt prostokątny, którego przeciwprostokątną jest szukane dłuższe ramię. Jedna przyprostokątna tego trójkąta to wysokość trapezu, czyli 12 dm, a druga to różnica długości podstaw:
17−12=5
Oznaczmy dłuższe ramię przez c. Z twierdzenia Pitagorasa:
c2=122+52=144+25=169
c=169=13
Dłuższe ramię blatu ma długość 13 dm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zauważenie, że przyprostokątnymi są wysokość 12 dm i różnica podstaw 5 dm. 1 p. — obliczenie c=13. 0 p. — przyjęcie błędnych przyprostokątnych, na przykład obu podstaw.
Typowe błędy
Użycie sumy podstaw zamiast ich różnicy jako przyprostokątnej.
Użycie dłuższej podstawy jako przyprostokątnej: 144+289=433 — brzydki wynik, co samo powinno zaniepokoić.
Podanie 169 jako długości ramienia, czyli zapomniany pierwiastek.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie długości ramienia trapezu prostokątnego z długości podstaw i wysokości
Zadanie 20.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Latawiec ma kształt rombu o przekątnych długości 16 cm i 30 cm. Wzdłuż brzegu latawca naciągnięto sznurek.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość sznurka jest równa
A.17 cm
B.34 cm
C.46 cm
D.68 cm
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Przekątne rombu przecinają się w połowie i pod kątem prostym, więc dzielą romb na cztery przystające trójkąty prostokątne. Przyprostokątne każdego z nich to połówki przekątnych, a przeciwprostokątną jest bok rombu.
Połówki przekątnych:
16:2=8,30:2=15
Oznaczmy bok rombu przez a. Z twierdzenia Pitagorasa:
a2=82+152=64+225=289
a=289=17
Sznurek biegnie po obwodzie, a romb ma cztery równe boki:
4⋅17=68
Sznurek ma długość 68 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie samego boku rombu zamiast obwodu: 17 cm — wariant A. Uczeń zatrzymał się przed ostatnim krokiem.
Policzenie tylko dwóch boków: 2⋅17=34 — wariant B.
Dodanie przekątnych: 16+30=46 — wariant C.
Użycie całych przekątnych zamiast ich połówek: 256+900=1156=34, a stąd obwód 136 cm.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie boku i obwodu rombu, gdy dane są długości jego przekątnych
Zadanie 21.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W układzie współrzędnych zaznaczono punkty A=(−2,1) i B=(4,9).
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość odcinka AB jest równa
A.2
B.8
C.10
D.14
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Prowadzimy przez A prostą poziomą, a przez B pionową. Przecinają się one pod kątem prostym, więc razem z odcinkiem AB tworzą trójkąt prostokątny, w którym AB jest przeciwprostokątną.
Przyprostokątne to różnice odpowiednich współrzędnych:
4−(−2)=6,9−1=8
Z twierdzenia Pitagorasa:
∣AB∣2=62+82=36+64=100
∣AB∣=100=10
Odcinek AB ma długość 10.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie przyprostokątnych od siebie: 8−6=2 — wariant A.
Podanie samej różnicy drugich współrzędnych: 8 — wariant B. Uczeń policzył jeden z boków pomocniczego trójkąta, a nie odcinek AB.
Dodanie przyprostokątnych: 6+8=14 — wariant D.
Policzenie różnicy pierwszych współrzędnych jako 4−2=2, czyli zgubienie minusa przy −2. To najczęstsza wpadka w tym typie zadania.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie odległości dwóch punktów o danych współrzędnych
Zadanie 22.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
W układzie współrzędnych dane są punkty P=(1,2) i Q=(13,7).
Oblicz długość odcinka PQ. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:13
Rozwiązanie
Przez P prowadzimy prostą poziomą, a przez Q pionową. Przecinają się pod kątem prostym, więc z odcinkiem PQ tworzą trójkąt prostokątny, w którym PQ jest przeciwprostokątną.
Przyprostokątne to różnice odpowiednich współrzędnych:
13−1=12,7−2=5
Z twierdzenia Pitagorasa:
∣PQ∣2=122+52=144+25=169
∣PQ∣=169=13
Odcinek PQ ma długość 13.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie przyprostokątnych pomocniczego trójkąta: 12 i 5. 1 p. — obliczenie ∣PQ∣=13. 0 p. — brak poprawnego powiązania długości odcinka z różnicami współrzędnych.
Typowe błędy
Odjęcie współrzędnych „na krzyż", czyli 13−2 i 7−1.
Dodanie różnic współrzędnych bez podnoszenia do kwadratu: 12+5=17.
Zatrzymanie się na 169 i podanie tej liczby jako długości odcinka.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie długości odcinka o danych końcach w układzie współrzędnych
Zadanie 23.(0–1 pkt)Poziom trudności: trudne
Wierzchołki trójkąta mają współrzędne A=(−3,−1), B=(1,2) i C=(1,−1).
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Obwód tego trójkąta jest równy
A.7
B.12
C.14
D.24
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Punkty A i C mają tę samą drugą współrzędną, więc odcinek AC jest poziomy. Punkty B i C mają tę samą pierwszą współrzędną, więc odcinek BC jest pionowy. Te dwa odcinki są prostopadłe, czyli kąt przy wierzchołku C jest prosty, a AB jest przeciwprostokątną.
Długości przyprostokątnych odczytujemy z różnic współrzędnych:
∣AC∣=1−(−3)=4,∣BC∣=2−(−1)=3
Z twierdzenia Pitagorasa:
∣AB∣2=42+32=16+9=25,∣AB∣=5
Obwód jest sumą trzech boków:
4+3+5=12
Obwód trójkąta jest równy 12.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie tylko dwóch przyprostokątnych: 4+3=7 — wariant A. Zapomniany trzeci bok.
Przyjęcie, że przeciwprostokątna jest sumą przyprostokątnych, czyli 7, a stąd obwód 4+3+7=14 — wariant C.
Podwojenie obwodu, na przykład przez policzenie każdego boku dwa razy — wariant D.
Zgubienie minusów przy odejmowaniu współrzędnych i otrzymanie przyprostokątnych 2 i 1.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie obwodu trójkąta o wierzchołkach danych współrzędnymi
Zadanie 24.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Daszek nad wejściem ma kształt trapezu równoramiennego o podstawach 20 dm i 8 dm oraz ramionach długości 10 dm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Wysokość tego trapezu jest równa
A.8 dm
B.10 dm
C.16 dm
D.64 dm
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Z końców krótszej podstawy prowadzimy dwie wysokości. Dzielą one dłuższą podstawę na trzy części: środkową równą krótszej podstawie i dwie skrajne, równe sobie, bo trapez jest równoramienny.
Każda skrajna część ma długość
(20−8):2=6
Powstaje trójkąt prostokątny o przyprostokątnych: wysokości h i odcinku 6 dm, z ramieniem 10 dm jako przeciwprostokątną:
h2+62=102
h2=100−36=64
h=64=8
Wysokość daszku jest równa 8 dm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie długości ramienia jako wysokości: 10 dm — wariant B. Ramię jest ukośne, więc musi być dłuższe od wysokości.
Dodanie długości: 10+6=16 — wariant C.
Zatrzymanie się na h2=64 — wariant D. Zapomniany pierwiastek.
Użycie całej różnicy podstaw, czyli 12 dm, zamiast jej połowy: 100−144 — pod pierwiastkiem wychodzi liczba ujemna, co samo mówi, że krok był zły.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie wysokości trapezu równoramiennego, gdy dane są podstawy i ramię
Zadanie 25.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Grządka ma kształt trapezu równoramiennego o podstawach 14 m i 4 m. Wysokość tego trapezu jest równa 12 m. Grządkę trzeba otoczyć obrzeżem.
Oblicz, ile metrów obrzeża potrzeba. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:44 m
Rozwiązanie
Z końców krótszej podstawy prowadzimy dwie wysokości. Odcinają one od trapezu dwa przystające trójkąty prostokątne, bo trapez jest równoramienny. Pozioma przyprostokątna każdego z nich ma długość
(14−4):2=5
Ramię trapezu jest przeciwprostokątną takiego trójkąta, więc
r2=122+52=144+25=169
r=169=13
Obrzeże biegnie po obwodzie, a trapez ma dwie podstawy i dwa równe ramiona:
14+4+2⋅13=44
Potrzeba 44 m obrzeża.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie poziomej przyprostokątnej równej 5 m. 1 p. — obliczenie długości ramienia r=13 m. 1 p. — obliczenie obwodu równego 44 m. 0 p. — brak poprawnego wyodrębnienia trójkąta prostokątnego z trapezu.
Typowe błędy
Użycie całej różnicy podstaw (10 m) zamiast jej połowy — ramię wychodzi wtedy niecałkowite, co powinno zastanowić.
Doliczenie tylko jednego ramienia: 14+4+13=31 m.
Dodanie do obwodu wysokości, która nie jest bokiem trapezu.
Podanie samej długości ramienia i uznanie zadania za zrobione.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie obwodu trapezu równoramiennego, gdy dane są podstawy i wysokość
Zadanie 26.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Witraż ma kształt trapezu równoramiennego o podstawach 16 dm i 6 dm oraz ramionach długości 13 dm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Pole tego witrażu jest równe
A.12 dm2
B.96 dm2
C.132 dm2
D.264 dm2
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Najpierw wysokość. Wysokości opuszczone z końców krótszej podstawy odcinają od trapezu dwa przystające trójkąty prostokątne o poziomej przyprostokątnej
(16−6):2=5
Ramię jest przeciwprostokątną takiego trójkąta:
h2+52=132
h2=169−25=144,h=12
Pole trapezu to połowa sumy podstaw pomnożona przez wysokość:
P=216+6⋅12=11⋅12=132
Pole witrażu jest równe 132 dm2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie samej wysokości: 12 dm — wariant A. Uczeń zatrzymał się po pierwszym kroku i nie policzył pola.
Pomnożenie podstaw przez siebie: 16⋅6=96 — wariant B. Wzór na pole prostokąta zastosowany do trapezu.
Pominięcie dzielenia przez dwa: (16+6)⋅12=264 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie pola trapezu równoramiennego, gdy dane są podstawy i ramię
Zadanie 27.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Żagiel ma kształt trójkąta prostokątnego. Jego najdłuższy brzeg ma długość 17 m, a jeden z pozostałych 8 m.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Pole tego żagla jest równe
A.36 m2
B.60 m2
C.68 m2
D.120 m2
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Najdłuższy brzeg leży naprzeciw kąta prostego, więc jest przeciwprostokątną. Brakującą przyprostokątną oznaczmy przez b:
b2+82=172
b2=289−64=225,b=15
Pole trójkąta prostokątnego to połowa iloczynu przyprostokątnych — one są jednocześnie podstawą i wysokością:
P=21⋅8⋅15=60
Pole żagla jest równe 60 m2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Druga przyprostokątna policzona jako różnica długości: 17−8=9, a stąd pole 21⋅8⋅9=36 — wariant A.
Użycie przeciwprostokątnej jako wysokości: 21⋅8⋅17=68 — wariant C. Wysokością jest druga przyprostokątna, nie najdłuższy bok.
Pominięcie dzielenia przez dwa: 8⋅15=120 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie pola trójkąta prostokątnego, gdy dane są przeciwprostokątna i jedna przyprostokątna
Zadanie 28.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Klin do podpierania drzwi ma kształt trójkąta prostokątnego. Jego najdłuższy bok ma długość 25 cm, a najkrótszy 7 cm. Brzeg klina oklejono taśmą.
Oblicz, ile centymetrów taśmy zużyto. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:56 cm
Rozwiązanie
Najdłuższy bok jest przeciwprostokątną, a najkrótszy jedną z przyprostokątnych. Brakującą przyprostokątną oznaczmy przez b:
b2+72=252
b2=625−49=576,b=576=24
Taśma biegnie po obwodzie, czyli po trzech bokach:
7+24+25=56
Zużyto 56 cm taśmy.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie brakującej przyprostokątnej równej 24 cm. 1 p. — obliczenie obwodu równego 56 cm. 0 p. — brak poprawnego równania wiążącego boki trójkąta.
Typowe błędy
Dodanie kwadratów zamiast odjęcia — brakujący bok wychodzi wtedy dłuższy od przeciwprostokątnej, co w trójkącie prostokątnym jest niemożliwe.
Podanie samej brakującej przyprostokątnej i uznanie zadania za zrobione.
Pominięcie najdłuższego boku w obwodzie: 7+24=31 cm.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie obwodu trójkąta prostokątnego, gdy dane są przeciwprostokątna i jedna przyprostokątna
Zadanie 29.(0–1 pkt)Poziom trudności: trudne
Trójkąt prostokątny ma pole równe 54 cm2, a jedna z jego przyprostokątnych ma długość 12 cm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Obwód tego trójkąta jest równy
A.21 cm
B.27 cm
C.36 cm
D.72 cm
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Przyprostokątne trójkąta prostokątnego są jednocześnie jego podstawą i wysokością, więc pole wiąże je wzorem P=21ab. Drugą przyprostokątną oznaczmy przez b:
54=21⋅12⋅b
54=6b,b=9
Teraz przeciwprostokątna. Z twierdzenia Pitagorasa:
c2=122+92=144+81=225,c=15
Obwód to suma trzech boków:
12+9+15=36
Obwód trójkąta jest równy 36 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie tylko przyprostokątnych: 12+9=21 — wariant A. Zapomniana przeciwprostokątna.
Zgubienie drugiej przyprostokątnej i dodanie tylko 12+15=27 — wariant B. Uczeń policzył przeciwprostokątną, ale pominął bok, od którego zaczął.
Policzenie drugiej przyprostokątnej jako 54:12=4,5, czyli bez mnożenia przez dwa — wtedy żaden bok nie wychodzi całkowity.
Podwojenie obwodu: 2⋅36=72 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie obwodu trójkąta prostokątnego, gdy dane są jego pole i jedna przyprostokątna
Zadanie 30.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dno pudełka jest prostokątem o krawędziach 9 cm i 12 cm. Na dnie ułożono sztywny pasek łączący dwa przeciwległe narożniki dna.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość tego paska jest równa
A.3 cm
B.12 cm
C.15 cm
D.21 cm
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Pasek jest przekątną prostokątnego dna. Krawędzie dna są przyprostokątnymi trójkąta prostokątnego, a przekątna jego przeciwprostokątną.
Z twierdzenia Pitagorasa:
d2=92+122=81+144=225
d=225=15
Pasek ma długość 15 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie długości krawędzi: 12−9=3 — wariant A.
Podanie dłuższej krawędzi dna jako przekątnej: 12 cm — wariant B. Przekątna musi być dłuższa od każdej z krawędzi.
Dodanie długości krawędzi: 9+12=21 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie przekątnej prostokątnej ściany bryły z długości jej krawędzi
Zadanie 31.(0–2 pkt)Poziom trudności: trudne
Akwarium ma kształt prostopadłościanu o krawędziach długości 3 dm, 4 dm i 12 dm. W akwarium umieszczono prostą rurkę łączącą dwa najdalsze od siebie narożniki.
Oblicz długość tej rurki. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:13 dm
Rozwiązanie
Najdalsze narożniki łączy przekątna prostopadłościanu. Dochodzimy do niej w dwóch krokach, bo pierwszy trójkąt prostokątny leży na dnie, a drugi w pionie.
Najpierw przekątna dna o krawędziach 3 dm i 4 dm:
p2=32+42=9+16=25,p=5
Teraz trójkąt prostokątny, w którym przyprostokątnymi są przekątna dna i krawędź pionowa, a przeciwprostokątną szukana rurka:
d2=52+122=25+144=169
d=169=13
Rurka ma długość 13 dm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie przekątnej dna równej 5 dm. 1 p. — obliczenie przekątnej prostopadłościanu równej 13 dm. 0 p. — brak poprawnego rozbicia zadania na dwa trójkąty prostokątne.
Typowe błędy
Zatrzymanie się na przekątnej dna i podanie 5 dm.
Zastosowanie twierdzenia Pitagorasa raz, do dwóch dowolnych krawędzi, na przykład 16+144.
Dodanie wszystkich trzech krawędzi: 3+4+12=19 dm.
Użycie w drugim kroku krawędzi dna zamiast przekątnej dna.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie przekątnej prostopadłościanu przez dwukrotne zastosowanie twierdzenia Pitagorasa
Zadanie 32.(0–1 pkt)Poziom trudności: trudne
Kostka ma kształt sześcianu o krawędzi 4 cm. Przez jej wnętrze przechodzi prosty kanał łączący dwa narożniki najdalej od siebie położone.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość tego kanału jest równa
A.42 cm
B.43 cm
C.8 cm
D.48 cm
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Kanał jest przekątną sześcianu. Liczymy ją w dwóch krokach.
Najpierw przekątna ściany, która jest kwadratem o boku 4 cm:
p2=42+42=32
Nie trzeba wyciągać pierwiastka — w drugim kroku potrzebujemy właśnie p2.
Przekątna ściany, krawędź prostopadła do tej ściany i przekątna sześcianu tworzą trójkąt prostokątny:
d2=p2+42=32+16=48
d=48=16⋅3=43
Kanał ma długość 43 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie przekątnej ściany zamiast przekątnej sześcianu: 42 — wariant A. Uczeń zatrzymał się po pierwszym kroku.
Potraktowanie przekątnej jako dwóch krawędzi: 4+4=8 — wariant C.
Zatrzymanie się na d2=48 — wariant D. Zapomniany pierwiastek.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie przekątnej sześcianu z długości jego krawędzi
Zadanie 33.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Taras ma kształt kwadratu o boku 3 m. Wzdłuż przekątnej tarasu ułożono listwę. Przyjmij 2≈1,41.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość listwy, zaokrąglona do 0,1 m, jest równa
A.1,5 m
B.4,2 m
C.6 m
D.18 m
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Przekątna kwadratu jest przeciwprostokątną trójkąta prostokątnego o obu przyprostokątnych długości 3 m:
d2=32+32=18
d=18=9⋅2=32
Podstawiamy przybliżenie:
d≈3⋅1,41=4,23
Zaokrąglamy do 0,1 m: druga cyfra po przecinku to 3, więc zaokrąglamy w dół.
Listwa ma długość około 4,2 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podzielenie boku przez dwa: 3:2=1,5 — wariant A.
Potraktowanie przekątnej jako sumy dwóch boków: 3+3=6 — wariant C.
Zatrzymanie się na d2=18 — wariant D. Zapomniany pierwiastek.
Zaokrąglenie 4,23 w górę do 4,3, czyli patrzenie na niewłaściwą cyfrę.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie przekątnej kwadratu i zaokrąglanie wyniku niewymiernego do podanej dokładności
Zadanie 34.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Trójkątna naklejka ostrzegawcza ma kształt trójkąta równobocznego o boku 8 cm. Przyjmij 3≈1,73.
Oblicz wysokość tej naklejki i zaokrąglij wynik do 0,1 cm. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:około 6,9 cm
Rozwiązanie
Wysokość trójkąta równobocznego dzieli bok, na który jest opuszczona, na połowy, więc powstaje trójkąt prostokątny o przyprostokątnych: wysokości i połowie boku, z bokiem trójkąta jako przeciwprostokątną.
Połowa boku to 8:2=4. Z twierdzenia Pitagorasa:
h2+42=82
h2=64−16=48
h=48=16⋅3=43
Podstawiamy przybliżenie:
h≈4⋅1,73=6,92
Wysokość naklejki to około 6,9 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie h2=82−42 i obliczenie h=43. 1 p. — podanie wyniku 6,9 cm. 0 p. — użycie całego boku zamiast jego połowy jako przyprostokątnej.
Typowe błędy
Użycie całego boku jako przyprostokątnej: 64−64=0.
Przyjęcie, że wysokość jest równa połowie boku, czyli 4 cm.
Zaokrąglenie 6,92 do 7 cm, czyli do jedności, a nie do 0,1 cm, jak prosi polecenie.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie wysokości trójkąta równobocznego i zaokrąglanie wyniku do podanej dokładności
Zadanie 35.(0–1 pkt)Poziom trudności: trudne
Prostokątna rabata ma boki długości 5 m i 7 m. Nie korzystaj z kalkulatora — oszacuj wynik.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Przekątna tej rabaty, zaokrąglona do 0,1 m, jest równa
A.8,6 m
B.12 m
C.35 m
D.74 m
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Przekątna jest przeciwprostokątną trójkąta prostokątnego o przyprostokątnych długości 5 m i 7 m:
d2=52+72=25+49=74
Liczba 74 nie jest kwadratem liczby całkowitej, więc wynik szacujemy. Sprawdzamy kwadraty liczb z jedną cyfrą po przecinku:
8,62=73,96,8,72=75,69
Pierwsza liczba jest bliższa 74, a druga przekracza je o ponad półtora, więc
d≈8,6
Przekątna rabaty ma około 8,6 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie długości boków: 5+7=12 — wariant B. Przekątna musi być krótsza od drogi po dwóch bokach, czyli od 12 m.
Pomnożenie długości boków: 5⋅7=35 — wariant C. To pole, nie długość.
Zatrzymanie się na d2=74 — wariant D. Zapomniany pierwiastek.
Sprawdzana umiejętność: szacowanie przeciwprostokątnej, gdy wynik nie jest liczbą całkowitą
Zadanie 36.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W trójkącie prostokątnym przeciwprostokątna ma długość 6,5 cm, a jedna przyprostokątna 2,5 cm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Druga przyprostokątna tego trójkąta ma długość
A.6 cm
B.7 cm
C.9 cm
D.36 cm
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Szukamy przyprostokątnej, więc kwadrat przeciwprostokątnej pomniejszamy o kwadrat znanej przyprostokątnej. Oznaczmy szukaną długość przez b:
b2+2,52=6,52
b2+6,25=42,25
b2=42,25−6,25=36
b=36=6
Druga przyprostokątna ma długość 6 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie kwadratów zamiast odjęcia: 42,25+6,25=48,5≈7 — wariant B. Przyprostokątna nie może być dłuższa od przeciwprostokątnej.
Dodanie długości: 6,5+2,5=9 — wariant C.
Zatrzymanie się na b2=36 — wariant D. Zapomniany pierwiastek.
Błąd przy podnoszeniu do kwadratu liczby dziesiętnej, na przykład 6,52=36,25 zamiast 42,25.
Sprawdzana umiejętność: stosowanie twierdzenia Pitagorasa, gdy długości boków są liczbami dziesiętnymi
Zadanie 37.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Trójkątna półka narożna ma kształt trójkąta prostokątnego, którego przyprostokątne mają długości 0,9 m i 1,2 m. Brzeg półki okleja się taśmą ochronną.
Oblicz, ile metrów taśmy potrzeba. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:3,6 m
Rozwiązanie
Najpierw przeciwprostokątna. Z twierdzenia Pitagorasa:
c2=0,92+1,22=0,81+1,44=2,25
Zauważmy, że 1,52=2,25, więc
c=2,25=1,5
Taśma biegnie po całym brzegu, czyli po trzech bokach:
0,9+1,2+1,5=3,6
Potrzeba 3,6 m taśmy.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie przeciwprostokątnej równej 1,5 m. 1 p. — obliczenie obwodu równego 3,6 m. 0 p. — brak poprawnego obliczenia przeciwprostokątnej.
Typowe błędy
Podniesienie do kwadratu bez przesunięcia przecinka: 0,92=8,1 zamiast 0,81.
Podanie samej przeciwprostokątnej zamiast obwodu.
Dodanie samych przyprostokątnych: 0,9+1,2=2,1 m.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie obwodu trójkąta prostokątnego o bokach wyrażonych liczbami dziesiętnymi
Zadanie 38.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Trójkątna łata na dachu ma kształt trójkąta prostokątnego o przyprostokątnych długości 21 cm i 28 cm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Suma długości wszystkich boków tej łaty jest równa
A.49 cm
B.56 cm
C.63 cm
D.84 cm
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Suma długości wszystkich boków to obwód, więc brakuje nam przeciwprostokątnej. Z twierdzenia Pitagorasa:
c2=212+282=441+784=1225
c=1225=35
Obwód to suma trzech boków:
21+28+35=84
Suma długości boków łaty jest równa 84 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie tylko przyprostokątnych: 21+28=49 — wariant A. Zapomniana przeciwprostokątna.
Przeciwprostokątna policzona jako różnica długości: 28−21=7, a stąd obwód 21+28+7=56 — wariant B.
Zgubienie krótszej przyprostokątnej: 28+35=63 — wariant C.
Błąd przy 282: najczęściej 282=56, bo uczeń mnoży przez dwa zamiast podnosić do kwadratu.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie obwodu trójkąta prostokątnego o danych przyprostokątnych
Zadanie 39.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Boisko ma kształt prostokąta o bokach 30 m i 40 m. Trasa rozgrzewki prowadzi z narożnika boiska wzdłuż całego dłuższego boku, a dalej po przekątnej boiska.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Łączna długość tej trasy jest równa
A.50 m
B.70 m
C.80 m
D.90 m
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Pierwszy odcinek trasy to dłuższy bok, czyli 40 m. Drugi to przekątna boiska, która jest przeciwprostokątną trójkąta prostokątnego o przyprostokątnych długości 30 m i 40 m:
d2=302+402=900+1600=2500
d=2500=50
Dodajemy oba odcinki:
40+50=90
Trasa rozgrzewki ma długość 90 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie samej przekątnej: 50 m — wariant A. Uczeń pominął pierwszy odcinek trasy.
Dodanie dwóch boków zamiast boku i przekątnej: 30+40=70 — wariant B. Taka trasa wiodłaby po dwóch bokach, a nie na skos.
Potraktowanie przekątnej jako równej dłuższemu bokowi: 40+40=80 — wariant C. Przekątna jest dłuższa od każdego boku.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie długości drogi złożonej z boku i przekątnej prostokąta
Zadanie 40.(0–1 pkt)Poziom trudności: trudne
Chusta ma kształt kwadratu o polu 36 cm2.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość przekątnej tej chusty jest równa
A.6 cm
B.62 cm
C.12 cm
D.72 cm
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Z pola wyznaczamy bok kwadratu. Pole kwadratu to a2, więc
a2=36,a=6
Przekątna jest przeciwprostokątną trójkąta prostokątnego o obu przyprostokątnych długości 6 cm:
d2=62+62=72
d=72=36⋅2=62
Przekątna chusty ma długość 62 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie boku kwadratu zamiast przekątnej: 6 cm — wariant A. Uczeń zatrzymał się po pierwszym kroku.
Potraktowanie przekątnej jako sumy dwóch boków: 6+6=12 — wariant C.
Zatrzymanie się na d2=72 — wariant D. Zapomniany pierwiastek.
Pomylenie pola z obwodem i przyjęcie boku 9 cm.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie przekątnej kwadratu, gdy dane jest jego pole
Zadanie 41.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Ekierka ma kształt trójkąta prostokątnego. Jej krótsze boki mają długości 6 cm i 8 cm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Najdłuższy bok ekierki ma długość
A.10 cm
B.14 cm
C.48 cm
D.100 cm
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Krótsze boki to przyprostokątne, a najdłuższy bok to przeciwprostokątna c. Korzystamy z twierdzenia Pitagorasa:
c2=62+82=36+64=100
c=100=10
Najdłuższy bok ekierki ma długość 10 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie długości boków: 6+8=14 — wariant B. Uczeń nie korzysta z twierdzenia, tylko dodaje liczby.
Pomnożenie boków: 6⋅8=48 — wariant C.
Zapomniany pierwiastek: zostaje c2=100 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie przeciwprostokątnej, gdy przyprostokątne tworzą z nią trójkę pitagorejską
Zadanie 42.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Zjeżdżalnia na placu zabaw ma długość 2,5 m. Jej górny koniec znajduje się na wysokości 1,5 m nad ziemią, a dolny leży na ziemi. Traktuj zjeżdżalnię jak prosty odcinek.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
W poziomie dolny koniec zjeżdżalni jest oddalony od punktu pod jej górnym końcem o
A.1 m
B.2 m
C.2,9 m
D.4 m
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Zjeżdżalnia, pionowa linia z góry na ziemię i ziemia tworzą trójkąt prostokątny. Zjeżdżalnia jest przeciwprostokątną (2,5 m), a wysokość jedną z przyprostokątnych (1,5 m). Szukamy drugiej przyprostokątnej x:
x2+1,52=2,52
x2=6,25−2,25=4
x=4=2
Dolny koniec jest oddalony o 2 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie długości zamiast kwadratów: 2,5−1,5=1 — wariant A.
Dodanie kwadratów, jak przy szukaniu przeciwprostokątnej: 1,52+2,52=8,5≈2,9 — wariant C.
Dodanie długości: 2,5+1,5=4 (wychodzi też, gdy uczeń odejmie kwadraty i zapomni o pierwiastku) — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie przyprostokątnej z przeciwprostokątnej i drugiej przyprostokątnej, dane dziesiętne
Zadanie 43.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Lina wyciągu narciarskiego jest rozpięta prosto między stacją dolną a górną. Stacja górna leży o 7 m wyżej niż dolna, a w poziomie stacje dzielą 24 m.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Długość liny jest równa
A.17 m
B.24 m
C.25 m
D.31 m
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Lina, odcinek pionowy 7 m i odcinek poziomy 24 m tworzą trójkąt prostokątny, w którym lina jest przeciwprostokątną c:
c2=72+242=49+576=625
c=625=25
Sprawdzenie: 252=625. Lina ma długość 25 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie długości: 24−7=17 — wariant A.
Uznanie, że lina jest równa dłuższej przyprostokątnej — wariant B. Przeciwprostokątna jest zawsze dłuższa od każdej przyprostokątnej.
Dodanie długości zamiast kwadratów: 7+24=31 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie długości liny rozpiętej między punktami na różnych wysokościach
Zadanie 44.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Prostokątna kartka ma jeden bok długości 15 cm, a jej przekątna ma 17 cm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Pole tej kartki jest równe
A.8 cm2
B.23 cm2
C.60 cm2
D.120 cm2
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Przekątna dzieli prostokąt na dwa trójkąty prostokątne; przekątna jest w nich przeciwprostokątną. Wyznaczamy drugi bok b:
b2+152=172
b2=289−225=64
b=8
Pole prostokąta to iloczyn jego boków:
P=15⋅8=120
Pole kartki jest równe 120 cm2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie samego drugiego boku: 8 — wariant A. Uczeń zatrzymał się po pierwszym kroku.
Dodanie boków zamiast ich pomnożenia: 15+8=23 — wariant B.
Pole trójkąta zamiast prostokąta: 21⋅15⋅8=60 — wariant C.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie pola prostokąta na podstawie jednego boku i przekątnej
Zadanie 45.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Chorągiewka ma kształt trójkąta równoramiennego o podstawie 16 cm i ramionach długości 10 cm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Pole chorągiewki jest równe
A.48 cm2
B.80 cm2
C.96 cm2
D.160 cm2
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Pole trójkąta liczymy z podstawy i wysokości, więc najpierw szukamy wysokości h. Wysokość poprowadzona na podstawę dzieli trójkąt równoramienny na dwa trójkąty prostokątne i dzieli podstawę na dwie części po 8 cm:
h2+82=102
h2=100−64=36
h=6
Pole trójkąta:
P=21⋅16⋅6=48
Pole chorągiewki jest równe 48 cm2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Użycie ramienia jako wysokości: 21⋅16⋅10=80 — wariant B.
Pominięcie czynnika 21: 16⋅6=96 — wariant C.
Oba błędy naraz: 16⋅10=160 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie pola trójkąta równoramiennego z długości podstawy i ramienia
Zadanie 46.(0–3 pkt)Poziom trudności: łatwe
Trawnik w parku ma kształt prostokąta o bokach 9 m i 12 m. Można przejść z jednego narożnika trawnika do przeciwległego ścieżką wzdłuż dwóch sąsiednich boków albo na skos, przez trawnik.
O ile metrów krótsza jest droga na skos? Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:O 6 m.
Rozwiązanie
Droga na skos to przekątna prostokąta, czyli przeciwprostokątna trójkąta prostokątnego o przyprostokątnych 9 m i 12 m:
d2=92+122=81+144=225
d=225=15
Ścieżka wzdłuż brzegów ma długość równą sumie boków:
9+12=21
Różnica obu dróg:
21−15=6
Droga na skos jest krótsza o 6 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania na przekątną, np. d2=92+122. 1 p. — obliczenie długości przekątnej: 15 m. 1 p. — obliczenie długości drogi wzdłuż boków (21 m) i różnicy: 6 m. 0 p. — brak postępu albo samo podanie wyniku bez obliczeń.
Typowe błędy
Obliczenie samej przekątnej i podanie jej jako wyniku. Uczeń zapomina, że pytanie dotyczy różnicy dróg.
Dodanie kwadratów boków i zapomniany pierwiastek: 92+122=225, a potem 225−21=204.
Policzenie drogi po brzegach jako 2⋅(9+12)=42, czyli całego obwodu.
Sprawdzana umiejętność: porównanie drogi wzdłuż dwóch boków prostokąta z drogą po przekątnej
Zadanie 47.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Narożna część regału jest usztywniona rozpórką, która łączy końce dwóch prostopadłych desek o długościach 0,9 m i 1,2 m.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Rozpórka ma długość
A.0,3 m
B.1,5 m
C.2,1 m
D.2,25 m
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Deski są prostopadłe, więc razem z rozpórką tworzą trójkąt prostokątny, w którym rozpórka jest przeciwprostokątną c:
c2=0,92+1,22=0,81+1,44=2,25
c=2,25=1,5
Sprawdzenie: 1,52=2,25. Rozpórka ma długość 1,5 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie długości: 1,2−0,9=0,3 — wariant A.
Dodanie długości: 0,9+1,2=2,1 — wariant C.
Zapomniany pierwiastek: zostaje c2=2,25 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie przeciwprostokątnej z danych dziesiętnych
Zadanie 48.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Trzy kwadratowe płyty chodnikowe ustawiono tak, że ich boki stykają się i tworzą trójkąt prostokątny. Pola dwóch mniejszych płyt są równe 144 dm2 i 25 dm2, a boki tych płyt to przyprostokątne trójkąta, a bok trzeciej płyty to jego przeciwprostokątna.
Oblicz obwód tego trójkąta. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:30 dm
Rozwiązanie
Bok kwadratu to pierwiastek z jego pola, więc przyprostokątne mają długości:
a=144=12,b=25=5
Przeciwprostokątną c liczymy z twierdzenia Pitagorasa:
c2=122+52=144+25=169
c=169=13
Obwód to suma trzech boków:
12+5+13=30
Obwód trójkąta jest równy 30 dm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie długości boków mniejszych płyt: 12 dm i 5 dm. 1 p. — obliczenie przeciwprostokątnej: 13 dm. 1 p. — obliczenie obwodu: 30 dm. 0 p. — brak postępu albo samo podanie wyniku bez obliczeń.
Typowe błędy
Potraktowanie pól jako długości boków: 144+25=169 i podanie 169 dm jako obwodu.
Obliczenie przeciwprostokątnej, ale podanie jej jako wyniku, bez dodania pozostałych boków.
Pole trzeciej płyty (169 dm2) wzięte za jej bok.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie obwodu trójkąta prostokątnego, gdy dane są pola kwadratów zbudowanych na dwóch jego bokach
Zadanie 49.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Kafelek ma kształt rombu o boku 13 cm. Jedna z jego przekątnych ma długość 24 cm.
Oblicz pole kafelka. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:120 cm2
Rozwiązanie
Przekątne rombu przecinają się pod kątem prostym i dzielą się na połowy. Powstaje trójkąt prostokątny, w którym przeciwprostokątną jest bok rombu (13 cm), jedną przyprostokątną połowa danej przekątnej (24:2=12 cm), a drugą połowa szukanej przekątnej x:
x2+122=132
x2=169−144=25
x=5
Cała druga przekątna ma więc 2⋅5=10 cm. Pole rombu to połowa iloczynu przekątnych:
P=21⋅24⋅10=120
Pole kafelka jest równe 120 cm2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania z połową przekątnej, np. x2+122=132. 1 p. — obliczenie długości drugiej przekątnej: 10 cm. 1 p. — obliczenie pola: 120 cm2. 0 p. — brak postępu albo samo podanie wyniku bez obliczeń.
Typowe błędy
Wzięcie całej przekątnej (24 cm) za przyprostokątną trójkąta z przeciwprostokątną 13 cm. Przekątna jest dłuższa od boku, więc pierwiastek wychodzi z liczby ujemnej.
Zatrzymanie się na połowie drugiej przekątnej (5 cm) i wstawienie jej do wzoru na pole.
Policzenie pola jako iloczynu przekątnych, bez połowy: 24⋅10=240.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie pola rombu z długości boku i jednej przekątnej
Zadanie 50.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Okrągła szyba ma promień 13 cm. Pęknięcie szyby jest prostoliniowe, ma długość 24 cm, a oba jego końce leżą na brzegu szyby.
Oblicz pole trójkąta, którego wierzchołkami są środek szyby i końce pęknięcia. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:60 cm2
Rozwiązanie
Trójkąt ma dwa boki równe promieniowi (13 cm) i podstawę równą pęknięciu (24 cm), więc jest równoramienny. Wysokość h opuszczona na pęknięcie dzieli je na dwie części po 12 cm i tworzy trójkąt prostokątny z przeciwprostokątną 13 cm:
h2+122=132
h2=169−144=25
h=5
Pole trójkąta to połowa iloczynu podstawy i wysokości:
P=21⋅24⋅5=60
Pole trójkąta jest równe 60 cm2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zauważenie trójkąta prostokątnego z przeciwprostokątną 13 cm i przyprostokątną 12 cm, np. zapisanie h2+122=132. 1 p. — obliczenie wysokości: 5 cm. 1 p. — obliczenie pola: 60 cm2. 0 p. — brak postępu albo samo podanie wyniku bez obliczeń.
Typowe błędy
Wstawienie do równania całego pęknięcia (24 cm) zamiast jego połowy: h2=169−576.
Traktowanie pęknięcia jako średnicy albo podanie wysokości 13 cm.
Pominięcie czynnika 21: 24⋅5=120.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie odległości cięciwy od środka okręgu i pola trójkąta wyznaczonego przez cięciwę i dwa promienie
Zadanie 51.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Drabina o długości 2,5 m stoi na poziomej posadzce i opiera się o pionową ścianę. Jej górny koniec jest na wysokości 2,4 m. Drabina zsunęła się po ścianie tak, że jej górny koniec obniżył się o 0,4 m. Dolny koniec drabiny nadal leży na posadzce.
O ile metrów dolny koniec drabiny oddalił się od ściany? Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:O 0,8 m.
Rozwiązanie
Drabina, ściana i posadzka tworzą trójkąt prostokątny, w którym drabina jest przeciwprostokątną (2,5 m). Policzymy odległość dolnego końca od ściany przed zsunięciem i po nim.
Przed zsunięciem, przy wysokości 2,4 m:
x12=2,52−2,42=6,25−5,76=0,49⇒x1=0,7
Po zsunięciu wysokość to 2,4−0,4=2 m:
x22=2,52−22=6,25−4=2,25⇒x2=1,5
Dolny koniec oddalił się o różnicę:
1,5−0,7=0,8
Dolny koniec drabiny oddalił się od ściany o 0,8 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie początkowej odległości dolnego końca od ściany: 0,7 m. 1 p. — zapisanie i obliczenie odległości po zsunięciu (wysokość 2 m): 1,5 m. 1 p. — obliczenie różnicy: 0,8 m. 0 p. — brak postępu albo samo podanie wyniku bez obliczeń.
Typowe błędy
Założenie, że dolny koniec przesunął się o tyle samo, o ile obniżył się górny: odpowiedź 0,4 m.
Obliczenie tylko nowej odległości (1,5 m) i podanie jej jako wyniku, bez odjęcia odległości początkowej.
Wzięcie wysokości 0,4 m jako nowej wysokości górnego końca zamiast obniżenia o 0,4 m.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie zmiany położenia dolnego końca drabiny po zsunięciu się jej górnego końca
Używamy plików cookies, żeby strona działała poprawnie i żebyśmy wiedzieli, które treści
są dla Was przydatne. Statystyki możesz odrzucić — strona zadziała tak samo. Polityka prywatności