Przejdź do treści

Język polski w użyciu — zadania z rozwiązaniami

W tej książce: błędy językowe, funkcje języka, perswazja, styl, styl naukowy, manipulacja, porównanie tekstów, uzasadnianie, uogólnienie, teza. 54 zadań z rozwiązaniami krok po kroku.

Język polski w użyciu Teksty nieliterackie · Funkcje języka · Perswazja · Błędy językowe · Style Zbiór zadań przygotowujący do egzaminu maturalnego Język polskiszkoła średnia 1 E.nauczyciel

Część podstawowa

Zadanie 1. (0–1 pkt) Poziom trudności: łatwe

Przeczytaj dwa teksty o telefonach komórkowych w szkole.

Tekst A (Tekst autorski)

> Telefon w ławce szkolnej działa jak otwarte okno w czasie sprawdzianu: wystarczy jedno powiadomienie, by uwaga ucznia uciekła. Każdy nauczyciel wie, jak trudno prowadzić lekcję, gdy połowa klasy zerka pod ławkę. Szkoła powinna więc wprowadzić całkowity zakaz używania telefonów na lekcjach i w czasie przerw. Przerwy mają służyć rozmowie i ruchowi, a nie przewijaniu ekranu. Wiem, że rodzice chcą mieć kontakt z dziećmi, ale w pilnej sprawie można zadzwonić do sekretariatu. Zakaz nie jest karą. Jest ochroną czasu, który uczniowie spędzają na nauce i na relacjach z rówieśnikami.

Tekst B (Tekst autorski)

> Całkowity zakaz telefonów wygląda na proste rozwiązanie, ale uczy uczniów tylko jednego: ukrywania urządzeń. Zamiast zakazywać, szkoła powinna ustalić jasne zasady. Telefon może leżeć w plecaku podczas sprawdzianu, a na lekcji języka obcego służyć jako słownik. Młody człowiek musi nauczyć się korzystać z technologii rozsądnie, bo po szkole nikt nie schowa mu telefonu do szafki. Przerwa to także czas, w którym uczeń może odpisać rodzicom lub sprawdzić rozkład jazdy autobusu. Szkoła ma wychowywać do samodzielności, a nie do posłuszeństwa wobec zakazów.

Wskaż poprawny opis stanowisk autorów.

  1. A. Obaj autorzy uważają, że telefony należy w szkole całkowicie zakazać.
  2. B. Autor A popiera całkowity zakaz telefonów, a autor B proponuje ustalenie zasad zamiast zakazu.
  3. C. Autor A proponuje ustalenie zasad zamiast zakazu, a autor B popiera całkowity zakaz telefonów.
  4. D. Obaj autorzy uważają, że uczniowie powinni swobodnie korzystać z telefonów na lekcjach.
Zadanie 2. (0–2 pkt) Poziom trudności: średnie

Przeczytaj dwa teksty o telefonach komórkowych w szkole.

Tekst A (Tekst autorski)

> Telefon w ławce szkolnej działa jak otwarte okno w czasie sprawdzianu: wystarczy jedno powiadomienie, by uwaga ucznia uciekła. Każdy nauczyciel wie, jak trudno prowadzić lekcję, gdy połowa klasy zerka pod ławkę. Szkoła powinna więc wprowadzić całkowity zakaz używania telefonów na lekcjach i w czasie przerw. Przerwy mają służyć rozmowie i ruchowi, a nie przewijaniu ekranu. Wiem, że rodzice chcą mieć kontakt z dziećmi, ale w pilnej sprawie można zadzwonić do sekretariatu. Zakaz nie jest karą. Jest ochroną czasu, który uczniowie spędzają na nauce i na relacjach z rówieśnikami.

Tekst B (Tekst autorski)

> Całkowity zakaz telefonów wygląda na proste rozwiązanie, ale uczy uczniów tylko jednego: ukrywania urządzeń. Zamiast zakazywać, szkoła powinna ustalić jasne zasady. Telefon może leżeć w plecaku podczas sprawdzianu, a na lekcji języka obcego służyć jako słownik. Młody człowiek musi nauczyć się korzystać z technologii rozsądnie, bo po szkole nikt nie schowa mu telefonu do szafki. Przerwa to także czas, w którym uczeń może odpisać rodzicom lub sprawdzić rozkład jazdy autobusu. Szkoła ma wychowywać do samodzielności, a nie do posłuszeństwa wobec zakazów.

Podaj jedną kwestię, w której autorzy są zgodni, i jedną, w której się różnią.

Zadanie 3. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

Przeczytaj dwa teksty o telefonach komórkowych w szkole.

Tekst A (Tekst autorski)

> Telefon w ławce szkolnej działa jak otwarte okno w czasie sprawdzianu: wystarczy jedno powiadomienie, by uwaga ucznia uciekła. Każdy nauczyciel wie, jak trudno prowadzić lekcję, gdy połowa klasy zerka pod ławkę. Szkoła powinna więc wprowadzić całkowity zakaz używania telefonów na lekcjach i w czasie przerw. Przerwy mają służyć rozmowie i ruchowi, a nie przewijaniu ekranu. Wiem, że rodzice chcą mieć kontakt z dziećmi, ale w pilnej sprawie można zadzwonić do sekretariatu. Zakaz nie jest karą. Jest ochroną czasu, który uczniowie spędzają na nauce i na relacjach z rówieśnikami.

Tekst B (Tekst autorski)

> Całkowity zakaz telefonów wygląda na proste rozwiązanie, ale uczy uczniów tylko jednego: ukrywania urządzeń. Zamiast zakazywać, szkoła powinna ustalić jasne zasady. Telefon może leżeć w plecaku podczas sprawdzianu, a na lekcji języka obcego służyć jako słownik. Młody człowiek musi nauczyć się korzystać z technologii rozsądnie, bo po szkole nikt nie schowa mu telefonu do szafki. Przerwa to także czas, w którym uczeń może odpisać rodzicom lub sprawdzić rozkład jazdy autobusu. Szkoła ma wychowywać do samodzielności, a nie do posłuszeństwa wobec zakazów.

Wskaż zdanie prawdziwe o obu tekstach.

  1. A. Autor A twierdzi, że zakaz uczy samodzielności, a autor B, że zakaz chroni uwagę uczniów.
  2. B. Autor B uważa, że telefon należy zakazać na przerwach, a autor A, że tylko na lekcjach.
  3. C. Obaj autorzy zgadzają się, że telefon powinien być dostępny uczniowi także w czasie sprawdzianu.
  4. D. Obaj autorzy dopuszczają kontakt rodziców z uczniami w czasie pobytu w szkole, ale wskazują inne sposoby tego kontaktu.
Zadanie 4. (0–1 pkt) Poziom trudności: łatwe

Przeczytaj dwa teksty o pracy domowej.

Tekst A (Tekst autorski)

> Praca domowa powinna zostać zniesiona w szkole podstawowej. Dziecko spędza w szkole kilka godzin dziennie i po powrocie potrzebuje odpoczynku, zabawy, a czasem zwykłej nudy, z której rodzą się pomysły. Zadania domowe często odrabiają za uczniów rodzice, więc nauczyciel ocenia pracę dorosłych, nie dziecka. Poza tym nierówne warunki w domu pogłębiają różnice: jeden uczeń ma własny pokój i pomoc, drugi musi opiekować się młodszym rodzeństwem. Lepiej poświęcić część lekcji na ćwiczenia w klasie, gdzie nauczyciel widzi, kto rozumie materiał, a kto potrzebuje pomocy. Szkoła powinna uczyć, a dom pozostać miejscem odpoczynku.

Tekst B (Tekst autorski)

> Praca domowa jest potrzebna, bo utrwala wiadomości. Wiedza poznana na lekcji szybko się ulatnia, jeśli nie wrócimy do niej samodzielnie. Zadanie domowe uczy też systematyczności i organizowania czasu, a to umiejętności przydatne w dorosłym życiu. Nie znaczy to jednak, że uczeń ma siedzieć nad książkami całe popołudnie. Wystarczy krótkie, przemyślane ćwiczenie, które nauczyciel sprawdza i omawia na następnej lekcji. Uczeń, który raz w tygodniu sam rozwiąże trudniejsze zadanie, przekonuje się, że potrafi poradzić sobie bez podpowiedzi. Problemem nie jest sama praca domowa, lecz jej nadmiar i brak sensu. Należy ją więc ograniczyć, a nie likwidować.

Wskaż tezę autora tekstu A.

  1. A. Pracę domową należy zlikwidować w szkole podstawowej.
  2. B. Pracę domową należy zadawać częściej, ale w krótszej formie.
  3. C. Pracę domową powinni odrabiać rodzice razem z dziećmi.
  4. D. Pracę domową należy ograniczyć, ale nie likwidować.
Zadanie 5. (0–2 pkt) Poziom trudności: średnie

Przeczytaj dwa teksty o pracy domowej.

Tekst A (Tekst autorski)

> Praca domowa powinna zostać zniesiona w szkole podstawowej. Dziecko spędza w szkole kilka godzin dziennie i po powrocie potrzebuje odpoczynku, zabawy, a czasem zwykłej nudy, z której rodzą się pomysły. Zadania domowe często odrabiają za uczniów rodzice, więc nauczyciel ocenia pracę dorosłych, nie dziecka. Poza tym nierówne warunki w domu pogłębiają różnice: jeden uczeń ma własny pokój i pomoc, drugi musi opiekować się młodszym rodzeństwem. Lepiej poświęcić część lekcji na ćwiczenia w klasie, gdzie nauczyciel widzi, kto rozumie materiał, a kto potrzebuje pomocy. Szkoła powinna uczyć, a dom pozostać miejscem odpoczynku.

Tekst B (Tekst autorski)

> Praca domowa jest potrzebna, bo utrwala wiadomości. Wiedza poznana na lekcji szybko się ulatnia, jeśli nie wrócimy do niej samodzielnie. Zadanie domowe uczy też systematyczności i organizowania czasu, a to umiejętności przydatne w dorosłym życiu. Nie znaczy to jednak, że uczeń ma siedzieć nad książkami całe popołudnie. Wystarczy krótkie, przemyślane ćwiczenie, które nauczyciel sprawdza i omawia na następnej lekcji. Uczeń, który raz w tygodniu sam rozwiąże trudniejsze zadanie, przekonuje się, że potrafi poradzić sobie bez podpowiedzi. Problemem nie jest sama praca domowa, lecz jej nadmiar i brak sensu. Należy ją więc ograniczyć, a nie likwidować.

Podaj dwa argumenty, którymi autor tekstu A uzasadnia swoją tezę.

Zadanie 6. (0–1 pkt) Poziom trudności: trudne

Przeczytaj dwa teksty o pracy domowej.

Tekst A (Tekst autorski)

> Praca domowa powinna zostać zniesiona w szkole podstawowej. Dziecko spędza w szkole kilka godzin dziennie i po powrocie potrzebuje odpoczynku, zabawy, a czasem zwykłej nudy, z której rodzą się pomysły. Zadania domowe często odrabiają za uczniów rodzice, więc nauczyciel ocenia pracę dorosłych, nie dziecka. Poza tym nierówne warunki w domu pogłębiają różnice: jeden uczeń ma własny pokój i pomoc, drugi musi opiekować się młodszym rodzeństwem. Lepiej poświęcić część lekcji na ćwiczenia w klasie, gdzie nauczyciel widzi, kto rozumie materiał, a kto potrzebuje pomocy. Szkoła powinna uczyć, a dom pozostać miejscem odpoczynku.

Tekst B (Tekst autorski)

> Praca domowa jest potrzebna, bo utrwala wiadomości. Wiedza poznana na lekcji szybko się ulatnia, jeśli nie wrócimy do niej samodzielnie. Zadanie domowe uczy też systematyczności i organizowania czasu, a to umiejętności przydatne w dorosłym życiu. Nie znaczy to jednak, że uczeń ma siedzieć nad książkami całe popołudnie. Wystarczy krótkie, przemyślane ćwiczenie, które nauczyciel sprawdza i omawia na następnej lekcji. Uczeń, który raz w tygodniu sam rozwiąże trudniejsze zadanie, przekonuje się, że potrafi poradzić sobie bez podpowiedzi. Problemem nie jest sama praca domowa, lecz jej nadmiar i brak sensu. Należy ją więc ograniczyć, a nie likwidować.

Które zdanie z tekstu B jest bezpośrednią odpowiedzią na argument autora A, że dziecko po szkole potrzebuje odpoczynku?

  1. A. Wiedza poznana na lekcji szybko się ulatnia, jeśli nie wrócimy do niej samodzielnie.
  2. B. Zadanie domowe uczy też systematyczności i organizowania czasu.
  3. C. Nie znaczy to jednak, że uczeń ma siedzieć nad książkami całe popołudnie.
  4. D. Uczeń, który raz w tygodniu sam rozwiąże trudniejsze zadanie, przekonuje się, że potrafi poradzić sobie bez podpowiedzi.
Zadanie 7. (0–1 pkt) Poziom trudności: łatwe

Przeczytaj tekst.

Tekst (Tekst autorski)

> Miejska biblioteka przy ulicy Kwiatowej jest czynna od poniedziałku do piątku w godzinach od 8.00 do 18.00, a w soboty od 9.00 do 14.00. Wypożyczenia odbywają się w wypożyczalni na parterze, natomiast czytelnia i stanowiska komputerowe znajdują się na pierwszym piętrze. Karta biblioteczna jest bezpłatna i wydaje się ją po okazaniu dowodu tożsamości lub legitymacji szkolnej. Książki wypożycza się na trzydzieści dni. Termin zwrotu można przedłużyć jeden raz, telefonicznie lub przez internet, jeżeli nikt inny nie zarezerwował danej pozycji. W niedziele i święta biblioteka jest nieczynna.

Wskaż funkcję języka dominującą w tym tekście.

  1. A. poetycka
  2. B. informatywna
  3. C. ekspresywna
  4. D. impresywna
Zadanie 8. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnie

Przeczytaj tekst.

Tekst (Tekst autorski)

> Wieczór zdjął z miasta ostatnie światło i zawiesił je na gałęzi starej lipy. Ulice szły powoli, jakby niosły w dłoniach zmęczone cienie. Deszcz stukał w parapet drobnymi palcami, a w oknie naprzeciwko ktoś zapalił małe słońce lampy. Cisza rozłożyła się na dachach jak kot, a zegar na wieży liczył kroki nocy, która nadchodziła bezszelestnie, miękka, pachnąca mokrym kamieniem i dymem. Gdzieś daleko śpiewała lokomotywa, która nie wiedziała, dokąd zawieźć ludzkie sny.

Wskaż poprawne uzasadnienie, że w tym tekście dominuje funkcja poetyczna.

  1. A. Tekst zwraca uwagę na własną formę, bo zawiera metafory, personifikacje i porównanie (np. „Wieczór zdjął z miasta ostatnie światło”).
  2. B. Tekst rzetelnie informuje o porze dnia i pogodzie w mieście.
  3. C. Tekst wyraża emocje nadawcy za pomocą wykrzyknień i zwrotów do odbiorcy.
  4. D. Tekst nakłania odbiorcę do określonego działania za pomocą trybu rozkazującego.
Zadanie 9. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

Przeczytaj tekst.

Tekst (Tekst autorski)

> Nie wierzę! Naprawdę nie wierzę, że to już koniec! Przez tyle tygodni drżałem na samą myśl o tym egzaminie, a teraz stoję na korytarzu i śmieję się jak szalony. Serce wali mi jak młot, ręce mi się trzęsą, a w głowie mam jedno słowo: udało się! Jestem szczęśliwy, dumny, trochę oszołomiony. Chciałbym uściskać wszystkich naraz: nauczycieli, kolegów, woźną, a nawet to zepsute krzesło, na którym siedziałem. Żadne słowa nie oddadzą tej ulgi!

Wskaż funkcję języka dominującą w tym tekście wraz z poprawnym uzasadnieniem.

  1. A. informatywna, bo tekst relacjonuje przebieg egzaminu
  2. B. impresywna, bo tekst nakłania odbiorcę do udziału w radości nadawcy
  3. C. poetycka, bo tekst opiera się głównie na rymach i rytmie
  4. D. ekspresywna, bo tekst ujawnia stan emocjonalny nadawcy
Zadanie 10. (0–2 pkt) Poziom trudności: łatwe

Przeczytaj fragment rozmowy telefonicznej.

Tekst (Tekst autorski)

> — Halo? Słyszysz mnie? > > — Słabo. Coś trzeszczy. > > — A teraz? Lepiej? > > — Tak, teraz dobrze. Jesteś tam jeszcze? > > — Jestem, jestem. No więc… mówiłem, że zadzwonię. > > — Ach tak, no tak. Słucham, słucham. > > — Przepraszam, że tak późno. Nie przeszkadzam? > > — Skąd, ależ skąd. Mów dalej, jestem przy telefonie. > > — Dobrze. Ale najpierw: słyszysz mnie wyraźnie? > > — Wyraźnie, wyraźnie. Śmiało.

a) Nazwij funkcję języka dominującą w tej rozmowie. b) Przepisz z tekstu jedną wypowiedź, która ją potwierdza.

Zadanie 11. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnie

Przeczytaj tekst.

Tekst (Tekst autorski)

> Masz dość porannych korków? Wsiądź na rower! Miejska wypożyczalnia rowerów czeka na ciebie przy każdej stacji metra. Odblokuj rower w aplikacji, ruszaj i w kwadrans dojedziesz tam, gdzie samochód stoi w korku. Pierwsze trzydzieści minut każdej jazdy jest bezpłatne, więc spróbuj jeszcze dziś. Zobaczysz, że to najprostszy sposób, by zaoszczędzić czas, pieniądze i nerwy. Nie zwlekaj: pobierz aplikację, zarejestruj się w minutę i przekonaj się sam. Twoje miasto wygląda lepiej z siodełka!

Wskaż środki językowe, które najlepiej potwierdzają dominację funkcji impresywnej.

  1. A. specjalistyczne słownictwo i definicje pojęć
  2. B. metafory, personifikacje i rytm wypowiedzi
  3. C. tryb rozkazujący i bezpośrednie zwroty do odbiorcy („Wsiądź”, „spróbuj”, „przekonaj się sam”)
  4. D. zdania oznajmujące w czasie przeszłym, które relacjonują zdarzenia
Zadanie 12. (0–1 pkt) Poziom trudności: trudne

Dobierz do każdej wypowiedzi (1–4) funkcję języka (a–d), która w niej dominuje.

  1. Jezioro leży na północ od miasta i ma kształt owalu.
  2. No cześć! Słyszysz mnie? Jak się masz?
  3. Co za cudowny dzień! Aż mnie rozpiera radość!
  4. Zamknij okno i włącz światło, proszę.

a) ekspresywna b) impresywna c) informatywna d) fatyczna

Wskaż poprawne dobranie.

  1. A. 1–c, 2–d, 3–a, 4–b
  2. B. 1–c, 2–a, 3–d, 4–b
  3. C. 1–c, 2–d, 3–b, 4–a
  4. D. 1–d, 2–c, 3–a, 4–b
Zadanie 13. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnie

Przeczytaj tekst.

Tekst (Tekst autorski)

> Fotosynteza to proces, w którym organizmy zawierające chlorofil wytwarzają związki organiczne z dwutlenku węgla i wody, wykorzystując energię światła. U roślin przebiega on w chloroplastach, czyli wyspecjalizowanych organellach komórki. Produktem ubocznym fotosyntezy jest tlen, który zostaje uwolniony do atmosfery. Intensywność tego procesu zależy od natężenia światła, temperatury oraz stężenia dwutlenku węgla. Wynika stąd, że w warunkach niedoboru światła roślina wytwarza mniej związków organicznych. Opisany mechanizm stanowi podstawę większości łańcuchów pokarmowych, ponieważ dostarcza materii organicznej organizmom, które same jej wytworzyć nie potrafią. Z tego względu fotosyntezę uznaje się za jeden z najważniejszych procesów biologicznych.

Wskaż cechy stylu naukowego widoczne w tekście.

  1. A. zdrobnienia i zgrubienia nadające tekstowi uczuciowy charakter
  2. B. wykrzyknienia i zwroty do czytelnika
  3. C. terminologia specjalistyczna i definicja pojęcia („Fotosynteza to proces, w którym…”)
  4. D. liczne metafory i epitety tworzące obraz
Zadanie 14. (0–2 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

Przeczytaj tekst.

Tekst (Tekst autorski)

> Fotosynteza to proces, w którym organizmy zawierające chlorofil wytwarzają związki organiczne z dwutlenku węgla i wody, wykorzystując energię światła. U roślin przebiega on w chloroplastach, czyli wyspecjalizowanych organellach komórki. Produktem ubocznym fotosyntezy jest tlen, który zostaje uwolniony do atmosfery. Intensywność tego procesu zależy od natężenia światła, temperatury oraz stężenia dwutlenku węgla. Wynika stąd, że w warunkach niedoboru światła roślina wytwarza mniej związków organicznych. Opisany mechanizm stanowi podstawę większości łańcuchów pokarmowych, ponieważ dostarcza materii organicznej organizmom, które same jej wytworzyć nie potrafią. Z tego względu fotosyntezę uznaje się za jeden z najważniejszych procesów biologicznych.

Podaj dwie cechy stylu naukowego widoczne w tekście. Do każdej dopisz jeden przykład z tekstu.

Zadanie 15. (0–1 pkt) Poziom trudności: trudne

Wskaż zdanie napisane stylem naukowym.

  1. A. Fotosynteza, czyli ten niezwykły cud natury, po prostu zachwyca każdego, kto się nad nią zastanowi!
  2. B. Fotosynteza zachodzi w chloroplastach i wymaga światła, dlatego w ciemności jej intensywność spada.
  3. C. Zastanów się, jak ważne są chloroplasty, i zapamiętaj to raz na zawsze!
  4. D. Chloroplasty, te maleńkie zielone fabryczki, pracują dla nas dzień i noc.
Zadanie 16. (0–1 pkt) Poziom trudności: łatwe

Przeczytaj tekst.

Tekst (Tekst autorski)

> Rowerzyści kontra kierowcy: czas na rozejm > > Na miejskich ulicach trwa cicha wojna. Kierowcy narzekają, że rowerzyści jeżdżą, jak chcą, a rowerzyści odpowiadają, że samochody zajęły całą jezdnię. Każda ze stron ma trochę racji i ani trochę ochoty, by to przyznać. Moim zdaniem miasto powinno budować oddzielne drogi rowerowe, a kierowcy muszą nauczyć się zwalniać na skrzyżowaniach. Czy naprawdę chcemy spędzać życie w korkach i w złości? Przestańmy szukać winnych. Zadbajmy o to, by każdy, na kołach dwóch lub czterech, dotarł do celu cały i spokojny. Inaczej cicha wojna zamieni się w prawdziwą bitwę o każdy metr asfaltu.

Jakim środkiem językowym jest zdanie „Czy naprawdę chcemy spędzać życie w korkach i w złości?”.

  1. A. metafora
  2. B. porównanie
  3. C. zdrobnienie
  4. D. pytanie retoryczne
Zadanie 17. (0–2 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

Przeczytaj tekst.

Tekst (Tekst autorski)

> Rowerzyści kontra kierowcy: czas na rozejm > > Na miejskich ulicach trwa cicha wojna. Kierowcy narzekają, że rowerzyści jeżdżą, jak chcą, a rowerzyści odpowiadają, że samochody zajęły całą jezdnię. Każda ze stron ma trochę racji i ani trochę ochoty, by to przyznać. Moim zdaniem miasto powinno budować oddzielne drogi rowerowe, a kierowcy muszą nauczyć się zwalniać na skrzyżowaniach. Czy naprawdę chcemy spędzać życie w korkach i w złości? Przestańmy szukać winnych. Zadbajmy o to, by każdy, na kołach dwóch lub czterech, dotarł do celu cały i spokojny. Inaczej cicha wojna zamieni się w prawdziwą bitwę o każdy metr asfaltu.

Podaj dwie cechy publicystyczne tego tekstu. Do każdej dopisz jeden przykład z tekstu.

Zadanie 18. (0–1 pkt) Poziom trudności: trudne

Przeczytaj tekst.

Tekst (Tekst autorski)

> Rowerzyści kontra kierowcy: czas na rozejm > > Na miejskich ulicach trwa cicha wojna. Kierowcy narzekają, że rowerzyści jeżdżą, jak chcą, a rowerzyści odpowiadają, że samochody zajęły całą jezdnię. Każda ze stron ma trochę racji i ani trochę ochoty, by to przyznać. Moim zdaniem miasto powinno budować oddzielne drogi rowerowe, a kierowcy muszą nauczyć się zwalniać na skrzyżowaniach. Czy naprawdę chcemy spędzać życie w korkach i w złości? Przestańmy szukać winnych. Zadbajmy o to, by każdy, na kołach dwóch lub czterech, dotarł do celu cały i spokojny. Inaczej cicha wojna zamieni się w prawdziwą bitwę o każdy metr asfaltu.

Wskaż uzasadnienie, które poprawnie wyjaśnia, że jest to tekst publicystyczny.

  1. A. Zawiera definicje pojęć i rozbudowaną terminologię.
  2. B. Dotyczy aktualnego problemu społecznego, wyraża opinię autora i oddziałuje na czytelnika.
  3. C. Jest bezosobowy i wyłącznie przekazuje fakty.
  4. D. Opisuje wymyślone wydarzenia i bohaterów w świecie fikcji.
Zadanie 19. (0–1 pkt) Poziom trudności: łatwe

Przeczytaj tekst.

> Nasza klasa wróciła z wycieczki w góry zmęczona, ale szczęśliwa. Przez trzy dni szliśmy szlakiem, który nauczyciel żartobliwie nazwał „schodozą”, bo prawie cały składał się z kamiennych stopni. Wieczorami siedzieliśmy w schronisku, piliśmy herbatę i opowiadaliśmy sobie historie. Niektórzy próbowali złapać zasięg, ale telefon pokazywał tylko jedną kreskę. W poniedziałek wszyscy wrócimy do szkoły, do lekcji i sprawdzianów, choć część klasy chętnie zostałaby w górach jeszcze tydzień. > > (Tekst autorski)

Wskaż wyraz z tekstu, który jest neologizmem.

  1. A. schodoza
  2. B. schronisko
  3. C. szlak
  4. D. zasięg
Zadanie 20. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnie

Przeczytaj tekst.

> Podczas osiedlowego festiwalu czytelniczego ustawiono przy skwerze kilkanaście drewnianych skrzynek. Można w nich zostawić przeczytaną książkę i zabrać inną, zupełnie za darmo. Pomysłodawczyni nazwała je „książkołapkami”, bo mają łapać nowych czytelników. Wyraz ten pojawił się w mieście niedawno i nie ma go w żadnym słowniku, a mimo to wszyscy rozumieją go od razu. Wystarczy, że wiedzą, co znaczą słowa „książka” i „łapać”. > > (Tekst autorski)

Które stwierdzenie o wyrazie „książkołapka” jest prawdziwe?

  1. A. To archaizm, ponieważ wyszedł już z użycia.
  2. B. To neologizm, ponieważ jest nowym wyrazem, którego nie notują słowniki.
  3. C. To zapożyczenie, ponieważ pochodzi z języka obcego.
  4. D. To frazeologizm, ponieważ składa się z kilku oddzielnych wyrazów.
Zadanie 21. (0–2 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

Przeczytaj tekst.

> W naszym bloku jeden z lokatorów wiesza na klatce schodowej kartkę z najważniejszymi wiadomościami. Sąsiedzi nazwali to „klatkogazetą”. Dzisiejszy numer informuje, że w sobotę będzie sprzątanie podwórka, a winda znowu się zepsuła. Pani z trzeciego piętra dodała od siebie ogłoszenie o sprzedaży roweru. Młodsi mieszkańcy żartują, że to jedyne medium, w którym nie ma reklam, i że jest wydawane bez drukarni, bez redakcji i bez zmęczonych dziennikarzy. > > (Tekst autorski)

Wypisz z tekstu neologizm i uzasadnij, dlaczego jest neologizmem.

Zadanie 22. (0–1 pkt) Poziom trudności: łatwe

Przeczytaj tekst.

> W naszej klasie wyraz „piorun” ma szczególne znaczenie. Oznacza niezapowiedzianą kartkówkę. Kiedy nauczycielka wchodzi z plikiem kartek i mówi: „Dziś będzie piorun”, wszyscy zamykają książki i biorą długopisy. Poza klasą nikt tak tego słowa nie używa, a w słowniku znajdziesz tylko jego zwykłe znaczenie: wyładowanie elektryczne w atmosferze. Ten sam wyraz zyskał więc u nas drugie, zupełnie nowe znaczenie. > > (Tekst autorski)

Do jakiego rodzaju neologizmów należy użycie wyrazu „piorun” w tej klasie?

  1. A. do neologizmów słowotwórczych
  2. B. do neologizmów frazeologicznych
  3. C. do neologizmów znaczeniowych
  4. D. do zapożyczeń z języka obcego
Zadanie 23. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnie

Przeczytaj tekst.

> W tłusty czwartek mój wujek zjadł w jeden dzień jedenaście pączków i kilka faworków. Ciocia powiedziała, że jest prawdziwym „pączkojadem”, a dziadek dodał, że za jego młodości mówiło się raczej „łasuch”. Wyraz „pączkojad” nie występuje w słownikach, ale jest zrozumiały, bo przypomina znane nazwy, takie jak „mrówkojad”. Cała rodzina się śmiała, a wujek tylko sięgnął po kolejnego pączka. > > (Tekst autorski)

Wskaż sposób, w jaki utworzono neologizm „pączkojad”.

  1. A. przez złożenie: połączenie dwóch podstaw (pączek i jad-) za pomocą łącznika -o-
  2. B. przez dodanie do wyrazu „pączek” przyrostka
  3. C. przez skrócenie dłuższego wyrazu
  4. D. przez nadanie istniejącemu wyrazowi nowego znaczenia bez zmiany jego formy
Zadanie 24. (0–2 pkt) Poziom trudności: trudne

Przeczytaj tekst.

> Moja ciotka ma małe mieszkanie bez ogrodu, więc każde popołudnie spędza na balkonie. Z kubkiem herbaty „balkonuje” — tak mówi, gdy ktoś pyta, co robi. Latem jedzie nad morze i nazywa siebie „plażolubem”, bo mogłaby leżeć na piasku od rana do wieczora. Sąsiedzi kręcą głowami, ale przyznają, że takie słowa dobrze oddają jej charakter. > > (Tekst autorski)

Wypisz z tekstu dwa neologizmy i określ sposób utworzenia każdego z nich.

Zadanie 25. (0–1 pkt) Poziom trudności: łatwe

Przeczytaj tekst.

> Na lekcji języka polskiego uczniowie prowadzą zeszyt „myśli”. Zapisują w nim zdania, które ich zaskoczyły lub zapadły im w pamięć: z książek, z rozmów, z własnych obserwacji. Nauczycielka prosi, by przy każdym zapisie dopisać, czy jest to zwykła informacja, czy zdanie o ogólnej, mądrej prawdzie życiowej, czyli sentencja. Poniżej znajdują się cztery wpisy z jednego zeszytu. > > (Tekst autorski)

Wskaż wpis, który ma cechy sentencji.

  1. A. W piątek po lekcjach pojedziemy nad jezioro.
  2. B. Kolega obiecał, że odda mi książkę w poniedziałek.
  3. C. Na stole leżały dwa zeszyty i długopis.
  4. D. Kto za dużo obiecuje, ten rzadko dotrzymuje słowa.
Zadanie 26. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

Przeczytaj tekst.

> W szkolnej gazetce pojawiła się rubryka „Myśl tygodnia”. Redakcja zamieściła w niej zdanie: „Im więcej wiemy, tym wyraźniej widzimy, ile jeszcze nie wiemy”. Jedni uczniowie uznali je za mądre, inni za zagadkowe, bo wydaje się sprzeczne samo ze sobą: skoro wiemy więcej, to powinniśmy mieć mniej wątpliwości. Nauczycielka poprosiła, by zastanowić się, jak zbudowano to zdanie. > > (Tekst autorski)

Które stwierdzenie poprawnie opisuje budowę i sens tej myśli?

  1. A. Opiera się na paradoksie: rosnąca wiedza ujawnia ogrom tego, czego nie znamy; zdanie ma charakter ogólny.
  2. B. Opiera się na pytaniu retorycznym, a sens dotyczy wyłącznie autora zdania.
  3. C. Opiera się na porównaniu dwóch osób i zachęca do zaprzestania nauki.
  4. D. Opiera się na wyliczeniu przykładów i opisuje jedno konkretne zdarzenie.
Zadanie 27. (0–3 pkt) Poziom trudności: trudne

Przeczytaj tekst.

> Na lekcji omawiano, jak z opisu jednego zdarzenia wyprowadzić myśl o ogólnym znaczeniu. Jako przykład podano zdanie: „Wczoraj mój kolega spóźnił się na autobus, bo za późno wyszedł z domu. Musiał czekać czterdzieści minut na następny i przez to nie zdążył na pierwszą lekcję”. To zdanie jest jednostkowym opisem. Aby stało się sentencją, trzeba je uogólnić, skrócić i nadać mu formę pouczenia lub prawdy o życiu. > > (Tekst autorski)

Na podstawie opisanej sytuacji napisz jedną sentencję (jedno zdanie, nie więcej niż 15 wyrazów) i uzasadnij, że ma ona cechy sentencji. W uzasadnieniu wskaż co najmniej dwie takie cechy.

Zadanie 28. (0–1 pkt) Poziom trudności: łatwe

Przeczytaj tekst.

> Radni zdecydowali o zamknięciu biblioteki osiedlowej. Ta haniebna, skandaliczna decyzja jest dziełem ludzi, którzy nie mają pojęcia o kulturze. Biblioteka pomagała setkom dzieci odrabiać lekcje, a teraz dzieci zostaną z niczym. W poniedziałek dzieci zastaną zamknięte drzwi i nie będą wiedziały, dokąd pójść. Czy naprawdę chcemy mieszkać w mieście, które odbiera dzieciom książki? > > (Tekst autorski)

Wskaż fragment tekstu, w którym nadawca posłużył się wartościowaniem (słowami oceniającymi).

  1. A. Radni zdecydowali o zamknięciu biblioteki osiedlowej
  2. B. Ta haniebna, skandaliczna decyzja
  3. C. W poniedziałek dzieci zastaną zamknięte drzwi
  4. D. Biblioteka pomagała setkom dzieci
Zadanie 29. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnie

Przeczytaj tekst.

> W schronisku „Łapa” zimą marznie czterdzieści psów. Zima trwa w naszym regionie kilka miesięcy. Wystarczy, że zamkniesz oczy i wyobrazisz sobie psa, który drży w budzie i czeka, aż ktoś go przytuli. Wpłać choć dziesięć złotych. Dyrekcja schroniska publikuje sprawozdanie z wydatków co kwartał na swojej stronie internetowej. > > (Tekst autorski)

Wskaż fragment, który jest apelem do emocji, a nie informacją ani wezwaniem do działania.

  1. A. Dyrekcja schroniska publikuje sprawozdanie z wydatków co kwartał
  2. B. Wpłać choć dziesięć złotych
  3. C. Wystarczy, że zamkniesz oczy i wyobrazisz sobie psa, który drży w budzie i czeka, aż ktoś go przytuli
  4. D. Zima trwa w naszym regionie kilka miesięcy
Zadanie 30. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

Przeczytaj tekst.

> Pracownia sondażowa przygotowuje ankietę dla mieszkańców miasta o nowej linii autobusowej. Zespół zaproponował cztery wersje pytania. Szef zespołu przypomniał, że dobre pytanie ankietowe nie powinno podpowiadać odpowiedzi ani oceniać z góry tego, o co pytamy. Odpowiedzi mają zależeć wyłącznie od opinii respondenta, a nie od sposobu zadania pytania. Poniżej znajdują się wszystkie cztery propozycje. > > (Tekst autorski)

Wskaż pytanie, które NIE jest sugerujące.

  1. A. Czy nie uważasz, że każdy rozsądny mieszkaniec poprze nową linię autobusową?
  2. B. Czy zgadzasz się, że wygodna nowa linia, o którą walczą wszyscy sąsiedzi, jest potrzebna?
  3. C. Czy likwidacja nieskutecznej i kosztownej linii nie jest oczywistym krokiem?
  4. D. Jak oceniasz pomysł uruchomienia nowej linii autobusowej?
Zadanie 31. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnie

Przeczytaj tekst.

> Na stronie szkoły sportowej pojawiło się ogłoszenie: „Trener personalny z wieloletnim doświadczeniem zaprasza na swój kurs. Albo zapiszesz się u nas jeszcze w tym tygodniu, albo do końca życia będziesz marnować swój talent. Nie ma trzeciej drogi. Treningi odbywają się trzy razy w tygodniu, a pierwsze zajęcia są bezpłatne. Zdecyduj teraz!” > > (Tekst autorski)

Na czym polega błąd w rozumowaniu w zdaniach „Albo zapiszesz się u nas jeszcze w tym tygodniu, albo do końca życia będziesz marnować swój talent. Nie ma trzeciej drogi”?

  1. A. Autor powołuje się na autorytet, który nie zna tematu.
  2. B. Autor przedstawia tylko dwie możliwości, choć istnieją inne.
  3. C. Autor wyciąga ogólny wniosek z jednego przypadku.
  4. D. Autor wywołuje litość nad odbiorcą.
Zadanie 32. (0–2 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

Przeczytaj tekst.

> Wpis na forum konsumenckim: „Zamówiłem już dwa razy w sklepach internetowych i dwa razy paczka do mnie nie dotarła. Wszystkie sklepy internetowe to oszuści. Nie ma sensu ryzykować, lepiej kupować tylko w sklepach stacjonarnych. Niech wam się nie wydaje, że ktoś uczciwy sprzedaje w sieci, bo to po prostu niemożliwe. Sam wiem najlepiej, jak jest.” > > (Tekst autorski)

Nazwij błąd w rozumowaniu autora wpisu i wyjaśnij, na czym on polega.

Zadanie 33. (0–1 pkt) Poziom trudności: trudne

Przeczytaj tekst.

> Poniżej zapisano trzy fragmenty wypowiedzi z debaty o budowie nowego parku w mieście. Wypowiadają się różne osoby, każda w inny sposób przekonuje do swojego zdania. > > 1. „Albo poprzecie nasz projekt, albo zgodzicie się, żeby w mieście nie było już żadnej zieleni.” > 2. „Znana piosenkarka, która nie zajmuje się ani planowaniem miast, ani zielenią, powiedziała w wywiadzie, że ten projekt jest błędny, więc na pewno jest błędny.” > 3. „Spotkałem trzech nastolatków na przystanku i wszyscy patrzyli w telefony, więc dzisiejsza młodzież w ogóle nie interesuje się parkami.” > > (Tekst autorski)

Dopasuj do fragmentów 1–3 zabiegi: a) fałszywa alternatywa, b) powołanie się na nieuprawniony autorytet, c) pochopne uogólnienie.

  1. A. 1–b, 2–a, 3–c
  2. B. 1–a, 2–c, 3–b
  3. C. 1–a, 2–b, 3–c
  4. D. 1–c, 2–b, 3–a
Zadanie 34. (0–2 pkt) Poziom trudności: średnie

Przeczytaj tekst.

> Syrop „Zdrowinka” — rewelacyjny środek na odporność! Znany prezenter telewizyjny mówi: „Biorę go codziennie i nigdy nie choruję”. Czy chcesz, żeby twoje dziecko znowu leżało w łóżku z gorączką? Kup już dziś, a zapomnisz o przeziębieniach. Produkt jest suplementem diety. > > (Tekst autorski)

Wypisz z tekstu dwa różne środki perswazji i podaj dla każdego fragment, w którym go widać.

Zadanie 35. (0–3 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

Przeczytaj tekst.

> Rodzice, którzy nie zainstalują aplikacji „Bezpieczny Maluch”, są nieodpowiedzialni. Każdy rozsądny rodzic już ją pobrał. Wyobraź sobie, że twoje dziecko wraca samo do domu, a ty nie wiesz, gdzie jest. Albo nasza aplikacja, albo nieustanny strach. Czy naprawdę chcesz ryzykować? > > (Tekst autorski)

Uzasadnij, że ten tekst ma charakter manipulacyjny. Wskaż dwa różne środki manipulacji z fragmentami tekstu i wyjaśnij, jak działają one na odbiorcę.

Zadanie 36. (0–5 pkt) Poziom trudności: trudne

Przeczytaj tekst.

> Mój sąsiad schudł dziesięć kilogramów w miesiąc na diecie „Złoty Sok”, więc ta dieta działa u wszystkich. Znany podróżnik, który przez rok jadł tylko owoce, mówi, że lekarze kłamią. Albo przejdziesz na „Złoty Sok”, albo przytyjesz na zawsze. Tylko ignoranci kwestionują tę metodę. > > (Tekst autorski)

Sformułuj tezę oceniającą wiarygodność tego tekstu i uzasadnij ją dwoma argumentami opartymi na tekście. Każdy argument powinien nazywać użyty zabieg, odwoływać się do fragmentu tekstu i wyjaśniać, dlaczego osłabia wiarygodność. Napisz 4–6 zdań.

Zadanie 37. (0–1 pkt) Poziom trudności: łatwe

Wskaż zdanie, w którym użyto błędnej rekcji czasownika.

  1. A. Uczniowie podziękowali nauczycielce za pomoc.
  2. B. Wszyscy uczestniczyli w uroczystości.
  3. C. Babcia zawsze dbała na swoje zdrowie.
  4. D. Brat interesuje się historią.
Zadanie 38. (0–2 pkt) Poziom trudności: średnie

Poniższe zdanie zawiera błąd składniowy. Nazwij ten błąd i zapisz zdanie poprawnie.

> Należy zapobiegać marnowanie żywności.

Tekst autorski.

Zadanie 39. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

Wskaż zdanie poprawne pod względem składniowym.

  1. A. Wychodząc z domu, zgasło światło.
  2. B. Idąc do szkoły, spotkałem kolegę.
  3. C. Czytając książkę, zasnął mi kot.
  4. D. Będąc na wakacjach, pogoda była piękna.
Zadanie 40. (0–1 pkt) Poziom trudności: łatwe

Wskaż zdanie zawierające pleonazm (zbędne dodanie wyrazu, którego znaczenie wynika już z innego).

  1. A. Wróciłem do domu przed północą.
  2. B. Cofnął się do tyłu o dwa kroki.
  3. C. Zrobił krok do przodu.
  4. D. Spojrzała w górę.
Zadanie 41. (0–3 pkt) Poziom trudności: średnie

Wypisz z tekstu trzy pleonazmy (zbędne dodanie wyrazu, którego znaczenie wynika już z innego).

> Turysta cofnął się do tyłu, a po chwili wrócił z powrotem na szlak i kontynuował dalej wędrówkę.

Tekst autorski.

Zadanie 42. (0–1 pkt) Poziom trudności: trudne

Wskaż zdanie, w którym nie ma pleonazmu.

  1. A. Cofnęła się o krok od krawędzi.
  2. B. Po spotkaniu wrócił z powrotem do domu.
  3. C. Cofnęli zegar wstecz o godzinę.
  4. D. Kontynuowali dalej remont domu.
Zadanie 43. (0–1 pkt) Poziom trudności: łatwe

Wskaż zdanie zawierające błąd fleksyjny (niepoprawną formę wyrazu).

  1. A. Włączyłem światło w pokoju.
  2. B. Zamknęliśmy drzwi na klucz.
  3. C. Przeczytałam tę książkę dwa razy.
  4. D. Wczoraj poszłem na basen.
Zadanie 44. (0–2 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

W zdaniu są dwie błędne formy fleksyjne. Wypisz je i podaj poprawne odpowiedniki.

> Nie mam teraz pieniądzy, żeby kupić tą książkę.

Tekst autorski.

Zadanie 45. (0–1 pkt) Poziom trudności: trudne

Wskaż zdanie, w którym wszystkie wyrazy mają poprawne formy.

  1. A. Obejrzałem dwanaście obrazów na wystawie.
  2. B. Wypożyczył dwadzieścia pięć książki.
  3. C. Obejrzałem tą ciekawą wystawę.
  4. D. Poznałem ci nowych sąsiadów.
Zadanie 46. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnie

Wskaż zdanie, w którym użyto poprawnej formy frazeologizmu.

  1. A. Nie wziął tego pod uwagi.
  2. B. Rzucał słowa w wiatr.
  3. C. Wziął ten argument pod uwagę.
  4. D. Zagrał pierwsze skrzypki w orkiestrze.
Zadanie 47. (0–2 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

W zdaniu zniekształcono dwa frazeologizmy. Wypisz je i podaj ich poprawne formy.

> Rzecznik wyssał te liczby z ręki i nie dawał za wygrane, gdy go o to pytano.

Tekst autorski.

Zadanie 48. (0–1 pkt) Poziom trudności: trudne

Wskaż zdanie, w którym użyto wyrazu niezgodnie z jego znaczeniem.

  1. A. Rodzina zaadoptowała chłopca z domu dziecka.
  2. B. Efektowny występ zespołu zachwycił publiczność.
  3. C. Efektywna metoda nauki skraca czas przygotowań.
  4. D. Urząd zaadoptował stary budynek na bibliotekę.
Zadanie 49. (0–1 pkt) Poziom trudności: łatwe

Określ styl poniższego fragmentu.

> Wczoraj z kumplem poszliśmy na mecz, ale ściema, bo ledwo co się zaczął i lało jak z cebra, więc zwinęliśmy się do domu.

Tekst autorski.

  1. A. potoczny
  2. B. urzędowy
  3. C. naukowy
  4. D. publicystyczny
Zadanie 50. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnie

Przeczytaj fragment, a następnie wskaż zestaw cech, który potwierdza, że jest to styl urzędowy.

> W związku z koniecznością przeprowadzenia prac remontowych informuje się, że w dniach wskazanych w załączniku dostęp do budynku będzie ograniczony. Prosi się o stosowanie do poleceń pracowników ochrony.

Tekst autorski.

  1. A. wyrazy emocjonalne, zdrobnienia, pytania do odbiorcy
  2. B. terminy specjalistyczne, definicje, wywód o charakterze logicznym
  3. C. formy bezosobowe, oficjalne formuły („w związku z”, „informuje się”), rzeczowy ton
  4. D. wartościowanie, ironia, osobiste opinie autora
Zadanie 51. (0–3 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

Określ styl poniższego fragmentu i uzasadnij swoją odpowiedź dwiema cechami, odwołując się do tekstu.

> Fotosynteza jest procesem, w którym rośliny zielone przekształcają energię światła w energię wiązań chemicznych. Proces ten zachodzi w chloroplastach i obejmuje dwie fazy: fazę zależną od światła oraz fazę niezależną od światła.

Tekst autorski.

Zadanie 52. (0–1 pkt) Poziom trudności: średnie

Wskaż zdanie, które jest poprawnym przekształceniem poniższej wypowiedzi na styl urzędowy.

> Słuchajcie, zróbcie coś z tą dziurą w drodze, bo nie da się jeździć.

Tekst autorski.

  1. A. Ej, ogarnijcie wreszcie tę dziurę, bo auta się psują.
  2. B. Zwracamy się z prośbą o naprawę ubytku w nawierzchni jezdni, który utrudnia przejazd.
  3. C. Droga jest dziurawa, a to bardzo irytujące i nie do zniesienia!
  4. D. Wyjątkowo żałosna jest ta droga pełna dołów, jak w koszmarnym śnie.
Zadanie 53. (0–2 pkt) Poziom trudności: średnio trudne

Zapisz podane zdanie w stylu urzędowym, zachowując jego sens.

> Jak się spóźnisz z kasą za wynajem, to nie licz na to, że ci odpuszczą.

Tekst autorski.

Zadanie 54. (0–3 pkt) Poziom trudności: trudne

Przekształć podany tekst na styl naukowy. Zachowaj wszystkie zawarte w nim informacje.

> Jak się ludzie za mało ruszają, to szybko im siada kondycja i łatwiej łapią różne choroby. Dlatego fajnie jest ćwiczyć chociaż pół godziny dziennie.

Tekst autorski.

Zamknij książkę